Το δικαίωμα πληροφόρησης και η ανοιχτή διοίκηση

Η διπλωματική μου έχει σκοπό να παρουσιάσει την εξέλιξη του δικαιώματος της πληροφόρησης, αλλά και να εξετάσει κατά πόσον η πρόσβαση στην πληροφορία , η οποία ξεκίνησε ως το ουσιαστικό μέρος της γενικής αρχής της φανερής δράσης εξελίχθηκε στη διάρκεια του χρόνου μέσα από διατάξεις νόμων, εξασφαλίζοντας στο διοικούμενο πολίτη τη μέγιστη δυνατή εξυπηρέτηση των συμφερόντων του, καταλήγοντας στην ανοικτή διοίκηση και την ηλεκτρονική διακυβέρνηση . Μέσα από αυτό το βασικό ατομικό πολιτικό, αλλά και κοινωνικό δικαίωμα, που έχει τις ρίζες του στις γενικές αρχές του δικαίου, εδραιώνεται η καλή σχέση κράτους-πολίτη. Συγκεκριμένα, στο Α΄ Κεφάλαιο της παρούσας εργασίας αναλύονται τα θεμελιώδη δικαιώματα, γίνεται αναφορά στα κριτήρια διάκρισης τους , αναλύονται ως προς το περιεχόμενο τους και τη μεταξύ τους σχέση ,καθώς και το δικαίωμα της πληροφόρησης ως ατομικό συνταγματικό δικαίωμα. Στην συνέχεια, γίνεται η παρουσίαση αφενός της ανοικτής διοίκησης και η σχέση με την πρόσβαση στη δημόσια πληροφορία, το εννοιολογικό της περιεχόμενο, τις αρχές και τις δράσεις της, το συνταγματικό υπόβαθρο και αφετέρου γίνεται αναφορά στο δικαίωμα προστασίας από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων (9A) , το συνταγματικό της υπόβαθρο , τη διαφύλαξη των προσωπικών δεδομένων, το δικαίωμα του πληροφοριακού αυτοκαθορισμού, σε συνδυασμό με το δικαίωμα της πληροφόρησης και τα άλλα θεμελιώδη δικαιώματα Συνεχίζοντας στο Β΄ Κεφάλαιο λοιπόν της εργασίας, αναλύεται το νέο άρθρο 5Α , το οποίο ο αναθεωρητικός νομοθέτης του 2001 προσέθεσε στο συνταγματικό κείμενο αναγνωρίζοντας, τις νέες διαστάσεις και την ιδιαίτερη αξία που αποκτά η πληροφορία ως αυτοτελές αγαθό στην εποχή της πρόσβασης, και στο οποίο κατοχυρώνονται δύο νέα δικαιώματα, το δικαίωμα στην πληροφόρηση (άρθρο 5A παρ.1 Συντ.) και το δικαίωμα για συμμετοχή στην κοινωνία της πληροφορίας (άρθρο 5Α παρ. 2 Συντ.) . Στην συνέχεια και στο ίδιο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στα ειδικότερα άρθρα που αφορούν την πληροφόρηση του διοικούμενου από την κρατική εξουσία, και τη σχέση τους με του γενικότερου δικαιώματος της πληροφόρησης (άρθρο 5Α Συντ). Επιπλέον, αναλύεται η νομοθετική κατοχύρωση του δικαιώματος πρόσβασης στα διοικητικά έγγραφα, η οποία αποτελεί Θεσμικό ορόσημο στη διαφάνεια της διοικητικής δράσης, που κατοχυρώθηκε αρχικά στο άρθρο 16 Ν.1599/1986 και ήδη αποτυπώνεται στο άρθρο 5 Ν. 2690/1999 και ενσωματώθηκε πρόσφατα στο ΠΔ 28/2015 . Το επόμενο θεσμικό βήμα γίνεται με τη μεταγραφή της Οδηγίας 2003/98 με τον N. 3448/2006, που προβλέπει την περαιτέρω χρήση εγγράφων, που βρίσκονται στην κατοχή φορέων του δημόσιου τομέα (άρθρο 1 Ν.3448/2006). Ο ως άνω νόμος επέβλεψε στην ευρύτερη χρήση των εγγράφων του δημοσίου τομέα, επιτρέποντας τη χορήγησή τους είτε χωρίς όρους, είτε με καθεστώς αδείας, (άρθρο 7) είτε έναντι τελών (άρθρο 9). Κατόπιν, αναλύεται η θεμελίωση του δικαιώματος στην ενωσιακή έννομη τάξη. Βλέπουμε ότι η πρόσβαση στα έγγραφα και το δικαίωμα πληροφόρησης του πολίτη παρουσιάζει μια σταδιακή εξέλιξη στο διεθνές , ευρωπαϊκό , και κοινοτικό δίκαιο , γίνεται αναφορά στο κανονισμό 1049/2001 ο οποίος αποτέλεσε σημαντικό σταθμό στην προώθηση της διαφάνειας στο επίπεδο της Ένωσης. Στο Γ΄ Κεφάλαιο επικεντρώνεται στην έννοια της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, δηλαδή της χρήσης των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (Τ.Π.Ε) και την σημασία της για την ανάδειξη ενός ανοικτού και διαφανούς δημόσιου τομέα. Θα γίνει μια επισκόπηση των σημαντικότερων θεσμικών και τεχνολογικών μεταρρυθμίσεων που έχουν επέλθει τα τελευταία χρόνια στην Δημόσια Διοίκηση, όπως π.χ. την διαύγεια , τα Κέντρα εξυπηρέτησης πολιτών, τα οφέλη της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης ,αλλά και τη σύνδεση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης µε την αντιμετώπιση της διαφθοράς. Και καταλήγουμε στα συμπεράσματα που προκύπτουν από την ανάλυση. Εύλογα η σημερινή κοινωνία έχει χαρακτηριστεί κοινωνία της ενημέρωσης και της πληροφορίας. Κατά τα ανωτέρω, λοιπόν, γίνεται αντιληπτή η ανάγκη κατοχύρωσης της πρόσβασης στην πληροφορία και η προστασία αυτής. Όταν η Δημόσια Διοίκηση επικοινωνεί με τους πολίτες με σαφήνεια τότε βελτιώνεται η πληροφόρηση και των δυο πλευρών και το αποτέλεσμα είναι να εξασφαλίζεται η καλύτερη δυνατή ρύθμιση και η απαραίτητη συναίνεση για την εφαρμογή τους. Τέλος, στόχος επίσης της παρούσας μελέτης ήταν να καταδείξει ότι, σωστή Δημόσια Διοίκηση σημαίνει «Ανοικτή Διοίκηση» για τους πολίτες, σημαίνει γρήγορη, αποτελεσματική και συνεχής εξυπηρέτηση των πολιτών. Ανοικτή διοίκηση σημαίνει αποτελεσματική επικοινωνία, σημαίνει ομαλή συνεργασία και αποδοτική λειτουργία στο πλαίσιο της δράσης της, αλλά και ποιότητα στην εξυπηρέτηση των πολιτών. Κύρια μέριμνα λοιπόν ενός κράτους δικαίου είναι, αφενός η προαγωγή του κοινωνικού συμφέροντος, αφετέρου δε η ενημέρωση , η πληροφόρηση και η προστασία των δικαιωμάτων του πολίτη.