Οι αυτο-οργανωμένες κινηματικές δομές ως προεικονιστικές πολιτικές

Η ανάδυση του «κινήματος για την παγκόσμια δικαιοσύνη» ή «κίνημα ενάντια στην παγκοσμιοποίηση», στα τέλη του 1990, διεύρυνε και ανανέωσε το πεδίο μελέτης των νέων κοινωνικών κινημάτων, τα οποία δίνουν έμφαση στην εφαρμογή και πραγμάτωση των μοντέλων κοινωνικής οργάνωσης που προτείνουν. Προεικονίζουν τους επιδιωκόμενους στόχους τους σε αυτά καθαυτά τα μέσα που χρησιμοποιούν, αποβλέποντας να λειτουργήσουν ως ζωντανά αντιπαραδείγματα της κοινωνικής αλλαγής που προτείνουν. Αυτή η αλλαγή πραγματώνεται, ως απόπειρα και πειραματισμός, να συντελεστεί πρώτα εντός του ίδιου του κινήματος και κατ΄επέκταση και στις υπόλοιπες πτυχές της κοινωνικής ζωής, η ριζοσπαστική κοινωνική αλλαγή. Πρόκειται για μια απόπειρα μετασχηματισμού των παραδοσιακών μοντέλων ιεραρχικής οργάνωσης και λήψης αποφάσεων, εντός των κινημάτων και των οργανώσεων τους. Πειραματίζονται πάνω στη δημιουργία εναλλακτικών μορφών οργάνωσης, στη βάση μη ιεραρχικών και οριζόντιων διαδικασιών στη λήψη αποφάσεων, την ομοφωνία και τη συναίνεση, καθώς και την απουσία κάθε είδους διαμεσολάβησης. Το πρόταγμα της συλλογικής δράσης διαπνέεται από τη γενίκευση της αυτοοργάνωσης και της αυτοδιεύθυνσης και το εργαλείο/μέσο του πειραματισμού, αυτού του νέου μοντέλου, είναι η δημιουργία αυτοοργανωμένων κινηματικών δομών/υποδομών, στα πρότυπα που προτάσσουν: αυτοοργάνωση, αυτοδιεύθυνση, άμεση δράση, αλληλεγγύη, μη ιεραρχικές κι οριζόντιες διαδικασίες λήψης αποφάσεων, συναίνεση, συμπερίληψη και πολυμορφία στόχων και μέσων. Οι δομές αυτές δημιουργούνται ως παραδείγματα μιας εναλλακτικής κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας, έξω από τα κυρίαρχα θεσμικά, πολιτισμικά και οικονομικά πλαίσια. Αποπειρώνται έτσι να λειτουργήσουν ως προεικονιστικές πολιτικές , σε μια προσπάθεια να προεικονίσουν στα χρησιμοποιούμενα μέσα τους επιδιωκόμενους σκοπούς. Αποτελούν για τους κινηματικούς δρώντες, τους πυλώνες του ανταγωνιστικού κινήματος, καθώς τις αντιλαμβάνονται ως ανταγωνιστικές αντιθεσμίσεις, έναντι του υπάρχοντος συστήματος. Στο πρώτο μέρος, η μελέτη μου για το ελληνικό ανταγωνιστικό κίνημα βασίζεται στο θεωρητικό μοντέλο του Alberto Melucci, για τα νέα κοινωνικά κινήματα, καθώς θεωρώ ότι αποτελεί την πιο κοντινή προσέγγιση για τη μελέτη του ελληνικού ανταγωνιστικού κινήματος. Ενώ ταυτόχρονα η προσέγγιση του Richard Day, για τα «νεότατα κοινωνικά κινήματα» και τις αναρχικές τάσεις που πολλοί μελετητές διακρίνουν σε αυτά, συμπληρώνουν θεωρητικά αυτή τη νέα διάσταση αυτών των κινημάτων. Στο δεύτερο μέρος αναλύεται η θεωρία της προεικόνισης, μέσα από την ανάλυση διαφόρων μελετητών, για τις απόπειρες αυτών των κινημάτων, να προεικονίσουν στα μέσα που χρησιμοποιούν τους επιδιωκόμενους σκοπούς τους, καθώς και τις επιρροές-σε θεωρητικό / πρακτικό επίπεδο- του αναρχισμού. Στο τρίτο μέρος, ακολουθεί μια σύντομη αναφορά στην διαδρομή του εγχώριου ανταγωνιστικού κινήματος και η παρουσίαση των αυτοοργανωμένων κινηματικών δομών, 2 αντλώντας στοιχεία από το ίδιο το υλικό των δομών και των δράσεων τους, τις θέσεις των κινηματικών δρώντων που συμμετέχουν σε αυτές τις δομές, καθώς και από την πολυετή συμμετοχή μου στο ανταγωνιστικό κίνημα και σε αρκετές δομές, θα επιχειρήσω να παρουσιάσω αυτές τις σημαντικές διαστάσεις των αυτοοργανωμένων κινηματικών δομών ως προεικονιστικών πολιτικών. Βασικός στόχος της παρούσας εργασίας, είναι η διερεύνηση και μελέτη των αυτοοργανωμένων δομών του εγχώριου ανταγωνιστικού κινήματος, καθώς θεωρώ ότι πρόκειται για ένα πεδίο που δεν έχει διερευνηθεί σχεδόν καθόλου. Σε κάθε περίπτωση η πρόθεση μου δεν είναι η άσκηση κριτικής, σε σχέση με την όποια αποτελεσματικότητα, μπορεί κάποιος, ως παρατηρητής, να τους αναγνωρίσει. Πρόθεση μου είναι, η βαθύτερη κατανόηση, τόσο του τρόπου οργάνωσης και λειτουργίας των δομών αυτών, όσο και της σημασίας που ενέχουν για το ίδιο το ανταγωνιστικό κίνημα και τους κινηματικούς δρώντες. Ταυτόχρονα, μέσα από την κεκτημένη εμπειρία, που έχουν αποκομίσει οι συμμετέχοντες σε αυτές τις δομές, να ανιχνεύσω το αποτύπωμα που αφήνουν στους ανθρώπους, που έρχονται σε επαφή με τα αυτοοργανωμένα συλλογικά εγχειρήματα. Μια ακόμη σημαντική διάσταση, θεωρώ ότι αποτελεί η απάντηση, σε ερωτήματα που προκύπτουν γύρω από τους τρόπους οργάνωσης και λειτουργίας των αυτοοργανωμένων δομών του ανταγωνιστικού κινήματος, ποιες είναι οι στοχεύσεις και τα μέσα που χρησιμοποιούν, ποιων ιδεών, πρακτικών και προταγμάτων αποτελούν φορείς, ποια ελλείμματα επιχειρούν να καλύψουν και πως η ύπαρξη τους πραγματώνει στο παρόν τις επερχόμενες κοινωνικές αλλαγές που επιθυμούν και επιδιώκουν (προεικόνιση). Στο πρωτογενές υλικό που χρησιμοποιώ για την ερευνά μου, περιλαμβάνονται δώδεκα ερωτηματολόγια με έξι ερωτήσεις, που επικεντρώνονται: στο μοντέλο οργάνωσης, βάσει του οποίου λειτουργούν οι αυτοοργανωμένες κινηματικές δομές, σε ποιο βαθμό και με ποιο τρόπο ανταποκρίνεται (το μοντέλο αυτό) στις στοχεύσεις της συλλογικότητας στην οποία ανήκει ο κάθε ερωτώμενος, με ποιο τρόπο εντάσσεται στο ευρύτερο ανταγωνιστικό κίνημα, ποιες συλλογικές και ατομικές ανάγκες και επιθυμίες επιχειρεί να καλύψει, πως πιστεύουν ότι η δημιουργία προεικονιστικών εναλλακτικών, μπορεί να επηρεάσει τους ανθρώπους που έρχονται σε επαφή με αυτές και τέλος, με ποιες προκλήσεις και προβληματικές βρίσκονται αντιμέτωπα τα αυτοοργανωμένα εγχειρήματα.