Η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Αποτελεί πλέον κοινή αντίληψη ότι η οικονομική βιωσιμότητα συνδέεται άμεσα με την κοινωνική βιωσιμότητα, δηλαδή με την ένταξη των πολιτών στην κοινωνία μέσω της εργασίας. Για το λόγο αυτό τόσο η αγορά εργασίας όσο και το κεφάλαιο θα πρέπει να λειτουργούν σε συνθήκες κοινωνικά καθορισμένες. Αντικειμενικός στόχος της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας είναι η ισότητα στην πρόσβαση εργασίας, η κοινωνική συνοχή και η ένταξη των κοινωνικών δυνάμεων σε τοπικό και εθνικό επίπεδο. Ο όρος της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας προέκυψε από μια ιστορική πολυμορφία, εξαιτίας του διαφορετικού τρόπου που διαμορφώθηκε σε κάθε χώρα, δηλαδή ανάλογα με τη μορφή της οικονομικής ανάπτυξης, τη θέση της εκκλησίας, τη ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών, τις ταξικές σχέσεις και τις κρατικές πολιτικές. Το περιεχόμενό της δεν έχει προσδιοριστεί ακόμη με σαφήνεια από την διεθνή βιβλιογραφία. Ωστόσο, όλοι συγκλίνουν στο ότι αποτελεί το χώρο που δεν υπάγεται στο δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα. Ενώ οι οντότητες που την αποτελούν λειτουργούν με βάση τις αρχές της αλληλεγγύης, της δημοκρατικής οργάνωσης, της αυτόνομης διαχείρισης και της προώθησης του κοινωνικού συμφέροντος έναντι της συσσώρευσης κέρδους. Μετά την οικονομική κρίση του 2008 εξαιτίας του μεγέθους, της έκτασης και της αδυναμίας αντιμετώπισης των συνεπειών της προέκυψε ακόμη εντονότερη η πεποίθηση ότι το πεδίο της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας θα ήταν το πιο ενδεδειγμένο για να ανταποκριθεί στις νέες προκλήσεις (αυξημένα ποσοστά ανεργίας νέων, κοινωνικός αποκλεισμός ευάλωτων ομάδων κ.ά.). Στα πλαίσια μιας κοινωνίας που αποτελείται από ανομοιογενή στοιχεία με ποικίλα συμφέροντα, καθίσταται αδύνατο από την πλευρά των κυβερνήσεων η ταυτόχρονη ικανοποίησή τους. Μέσω όμως της συσπείρωσής τους σε ομάδες μπορούν να ισχυροποιήσουν τη θέση τους και να επιδιώξουν αποτελεσματικότερα τις διεκδικήσεις τους. Έτσι λοιπόν οι συλλογικές προσπάθειες των ατόμων που υπάγονται στην Κοινωνική Οικονομία επιδιώκουν είτε να ικανοποιήσουν ανάγκες κυρίως αδύναμων κοινωνικών ομάδων είτε να ασκήσουν πίεση προς την κατεύθυνση που υποστηρίζουν. Από την πλευρά της Ελλάδας, η Κ.ΑΛ.Ο. αντιμετωπίζεται ως αναγκαιότητα για την ενίσχυση του συνόλου της οικονομίας και της αναπτυξιακής της ανασυγκρότησης, αφού αποκομίζει οικονομικούς και κοινωνικούς πόρους με μεγάλη αποδοτικότητα στον τομέα της δημιουργίας θέσεων εργασίας και στην ανάπτυξη του παραγωγικού ιστού. Έτσι θεσμοθετήθηκε σχετικό νομοθετικό πλαίσιο για την κοινωνική οικονομία και την κοινωνική επιχειρηματικότητα, με τους νόμους 4019/2011 και 4430/2016 αντίστοιχα. Καθώς επίσης αναπτύχθηκαν πρωτοβουλίες, μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων για την ενίσχυση του τομέα της Κ.ΑΛ.Ο., είτε με την μορφή παροχής συμβουλευτικής και εκπαιδευτικής στήριξης, είτε με τη μορφή χρηματοδοτικών εργαλείων για την βιωσιμότητα του τομέα. Στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης η κοινωνική οικονομία και η κοινωνική καινοτομία αποτελούν το επίκεντρο των πολιτικών της για την προώθηση της περιφερειακής συνοχής και την εύρεση λύσεων για την φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Στα πλαίσια αυτά έχει αναπτυχθεί το σχέδιο στρατηγικής «Ευρώπη 2020», το Πρόγραμμα Κοινωνική Αλλαγή και Καινοτομία, Τα Ευρωπαϊκά Ταμεία Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, διάφορες πολιτικές για την ανάπτυξη των συμπράξεων, με σκοπό τη βιώσιμη αντιμετώπιση της υφιστάμενης οικονομικής κατάστασης, μέσω της ανάπτυξης της κοινωνικής επιχειρηματικότητας και της ενίσχυσης όλων των τομέων δραστηριοποίησης της κοινωνικής καινοτομίας.