Αποχαιρετισμός με ένα αναπάντητο ερώτημα

Abstract

Είχα πολύ καιρό να δω τον Ernesto Laclau, αγαπημένο δάσκαλο και φίλο από τα τέλη της δεκαετίας του εβδομήντα, όταν ήρθε η αναπάντεχη είδηση του θανάτου του –λίγους μόνο μήνες πριν από την προαναγγελθείσα έκδοση του νέου του βιβλίου The Rhetorical Foundations of Society. Η είδηση με συγκλόνισε γιατί, ξεγελασμένος από τη διαρκή παρουσία του στον αγωνιστικό στίβο των ιδεών, έτρεφα την ψευδαίσθηση ότι θα ήταν πάντα εκεί, ευπροσήγορος ως συνήθως, και ότι ανά πάσα στιγμή θα μπορούσαμε να ξαναπιάσουμε τη συζήτηση από το σημείο που την είχαμε αφήσει. Θα εξακολουθήσουμε, βέβαια, να συνδιαλεγόμαστε με τα κείμενά του –«εσαεί» ήλπιζε εκείνος, συμμεριζόμενος δικαίως τη θουκυδίδεια φιλοδοξία του Gramsci· όσοι όμως είχαμε την τύχη να διασταυρωθούμε μαζί του δύσκολα θα συμφιλιωθούμε με την ιδέα ότι δεν θα τον ξανακούσουμε να σκέφτεται, να κορφολογάει την ιστορία, να απαγγέλλει από μνήμης Sarmiento ή Borges, να τραγουδάει με πάθος ένα τάνγκο.It had been a long time since I had seen Ernesto Laclau, beloved teacher and friend since the late seventies, when the unexpected news of his death came—just a few months before the announced publication of his new book The Rhetorical Foundations of Society. The news shocked me because, deceived by his constant presence in the competitive arena of ideas, I harbored the illusion that he would always be there, approachable as usual, and that at any moment we could resume the discussion from where we had left it. We will continue, of course, to engage with his texts—"forever" he hoped, justifiably sharing Gramsci's Thucydidean ambition; but those of us who were fortunate enough to cross paths with him will find it difficult to reconcile with the idea that we will never again hear him thinking, harvesting from history, reciting Sarmiento or Borges from memory, passionately singing a tango.