Μη-κρατικοί δρώντες και υβριδικές απειλές: θαλάσσια ασφάλεια και ευρωπαϊκές πολιτικές

Abstract

Το μεταψυχροπολεμικό διεθνές περιβάλλον, ιδίως μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, ανέδειξε τόσο τα όρια της κρατικής ικανότητας για την πλήρη διασφάλιση της ασφάλειας όσο και την αυξανόμενη δυνατότητα των μη-κρατικών οντοτήτων να ασκούν δυσανάλογη επιρροή μέσω συμβατικών και μη-συμβατικών μέσων ταυτόχρονα. Στο πλαίσιο αυτό, οι υβριδικές απειλές έχουν αναδειχθεί σε σύνθετο και πολυδιάστατο φαινόμενο, το οποίο εκδηλώνεται σε πολλαπλά επίπεδα, συμπεριλαμβανομένου και του θαλάσσιου χώρου. Ο θαλάσσιος τομέας, λόγω της γεωγραφικής του έκτασης, των δυσχερειών διακυβέρνησής του και των ιδιαιτεροτήτων του νομικού πλαισίου που τον διέπει, συνιστά ευάλωτο πεδίο για την ανάπτυξη υβριδικών δραστηριοτήτων. Η παρούσα εργασία εξετάζει το ρόλο των μη-κρατικών δρώντων ως φορέων υβριδικών απειλών στη θάλασσα και τη θεσμική και επιχειρησιακή ανταπόκριση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως οικονομικός, πολιτικός και ναυτιλιακός δρων, με εκτεταμένα θαλάσσια σύνορα, που επηρεάζεται άμεσα από τις ενδεχόμενες δυσμενείς παρακωλύσεις της ελεύθερης ναυσιπλοΐας και κατ’επέκταση της εδραίωσης της θαλάσσιας ασφάλειας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μελέτη περίπτωσης της Κρίσης στην Ερυθρά θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν, ως απότοκος των εξελίξεων του Πολέμου στη Γάζα, και στην ευρωπαϊκή απάντηση μέσω της ανάληψης της ναυτικής επιχείρησης EUNAVFOR Aspides. Παράλληλα, η εργασία επιδιώκει να αναδείξει τις δυνατότητες , τις προκλήσεις και τα όρια της ΕΕ, ως πάροχος θαλάσσιας ασφάλειας σε ένα ολοένα και πιο απειλητικό και σύνθετο διεθνές περιβάλλον.The post-Cold War international environment, particularly following the terrorist attacks of the 11th September of 2001, highlighted both the limits of states in fully ensuring security and the growing ability of non-state entities to exert disproportionate influence via the simultaneous use of conventional and non conventional means. Within this context, hybrid threats have emerged as a complex and multidimensional phenomenon, which is manifested across multiple levels, including the maritime domain. The maritime sector, due to its geographical extent, governance challenges and the peculiarities of the legal framework that regulates it, constitutes a vulnerable environment for the development of hybrid activities. This thesis examines the role of non-state actors as generators of hybrid threats and the institutional and operational response of the European Union, which, as an economic, political and maritime actor with extensive maritime borders, is directly affected by potential adverse disruptions to freedom of navigation and, by extension, to the establishment of maritime security. Special emphasis is placed on the case study of the Crisis in the Red Sea and the Gulf of Aden, as a consequence of developments related to the War in Gaza, and on the European response through the launch of the naval operation EUNAVFOR Aspides. At the same time, the study seeks to highlight the capabilities, challenges and boundaries of the EU as provider of maritime security in an increasingly threatening and complex international environment.