Η αδιέξοδη(;) πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: από τη σοσιαλδημοκρατία στον νεοφιλελευθερισμό και στην κρίση νομιμοποίησης

Abstract

Παρόλο που η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι κατά βάση ένα περιφερειακό καπιταλιστικό μόρφωμα, υπήρχαν αρκετοί λόγοι που συνηγορούσαν σε μια υποστηρικτική προς το ευρωπαϊκό εγχείρημα προσέγγιση εκ μέρους της αριστεράς και της εργατικής τάξης. Καταρχάς, το ευρωπαϊκό οικοδόμημα δημιουργήθηκε από τη συνεργασία αναπτυγμένων κοινωνικών κρατών, τα οποία διαφοροποιούνταν από τον αμερικανικό φιλελεύθερο καπιταλισμό ή τον «συλλογικό» καπιταλισμό γιαπωνέζικου τύπου. Μεταξύ των ποικιλιών του καπιταλισμού, η «συντεταγμένη» (coordinated) –ή «κοινωνική», σύμφωνα με τη φρασεολογία των Γερμανών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής– οικονομία της αγοράς που χαρακτηρίζει τις χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από μη εμπορευματικές σχέσεις και από θεσμούς συνεργασίας και διαβούλευσης των κοινωνικών εταίρων και του κράτους, σε αντιδιαστολή με την αγγλοαμερικανική φιλελεύθερη οικονομία της αγοράς, στην οποία επικρατούν πολύ πιο έντονα οι ανταγωνιστικές και εμπορευματικές σχέσεις. Η ανάπτυξη των ευρωπαϊκών κοινωνικών κρατών μεταπολεμικά σήμανε την αυξημένη παρέμβαση του δημόσιου τομέα στην οικονομία και την κοινωνία, με παροχή σημαντικών μη εμπορευματικών αγαθών και υπηρεσιών (εκπαίδευση, υγεία, κοινωνική ασφάλιση, μεταφορές, ηλεκτρισμός, ύδρευση, αποχέτευση, φυσικό αέριο, τηλεφωνία), καθώς και την ύπαρξη ενός καθολικού συστήματος κοινωνικής προστασίας, στο οποίο οι πολίτες που είχαν ανάγκη μπορούσαν να καταφύγουν. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων και της εξάρτησης των πολιτών από τις δυνάμεις της αγοράς, καθώς και την παροχή ενός υψηλού επιπέδου ευημερίας και προστασίας στους πληθυσμούς τους.Although the European Union is essentially a regional capitalist formation, there were several reasons for a supportive approach to the European project on the part of the left and the working class. First, the European edifice was created by the cooperation of developed social states, which were differentiated from American liberal capitalism or Japanese-style “collective” capitalism. Among the varieties of capitalism, the “coordinated” – or “social”, according to the phraseology of the Germans and the European Commission – market economy that characterizes the countries of continental Europe depends to a large extent on non-commodity relations and on institutions of cooperation and consultation of the social partners and the state, in contrast to the Anglo-American liberal market economy, in which competitive and commodity relations prevail much more strongly. The development of European welfare states after the war meant increased intervention by the public sector in the economy and society, with the provision of important non-commodity goods and services (education, health, social security, transport, electricity, water, sewage, natural gas, telephony), as well as the existence of a universal system of social protection, to which citizens in need could resort. This resulted in the reduction of social inequalities and citizens' dependence on market forces, as well as the provision of a high level of prosperity and protection to their populations.