Οι απαρχές του αντικομμουνισμού στην Ελλάδα (1911-1920)

Abstract

Η παρούσα μελέτη εξετάζει τη γένεση του ελληνικού αντικομμουνιστικού φαινομένου κατά την περίοδο 1911-1920, αναδεικνύοντας πτυχές του αντικομμουνισμού σε ένα επίπεδο δημόσιου λόγου μέσα από τον Τύπο της εποχής. Η ανάλυση αυτή καταδεικνύει την πολιτική διεργασία που προηγείται της “επίσημης” θεσμοθέτησης του αντικομμουνισμού, ανιχνεύοντας πρώιμες μορφές αντισοσιαλιστικού και αντικομμουνιστικού λόγου. Ο Τύπος της περιόδου που εξετάζεται (φιλελεύθερος, συντηρητικός, σοσιαλιστικός) αποκαλύπτει την έκταση που καταλαμβάνει ο αντισοσιαλιστικός και αντικομμουνιστικός λόγος, ταυτίζοντας τον κομμουνισμό με το ξένο, το εβραϊκό, το σλαβικό και το αντεθνικό. Η εργασία αναλύει την πολυσύνθετη σύζευξη φιλελευθερισμού, εθνικισμού και αντισημιτισμού, ενώ υποστηρίζει πως ο πρώιμος αντικομμουνισμός συγκροτείται ως εργαλείο εθνικής ομογενοποίησης, όσο και ως απόρροια της εθνικής ιδεολογίας. Η λειτουργία του Τύπου στην κατασκευή του σοσιαλιστή ως απειλή για τον εθνικό κορμό και την κοινωνική ευταξία, αποτελεί έναν ειδικό παράγοντα όξυνσης της εναντίωσης στον σοσιαλισμό-κομμουνισμό. Η μελέτη επίσης παρουσιάζει τα μέσα τα όποια χρησιμοποιήθηκαν ώστε να αναχαιτιστεί η διάδοση των σοσιαλιστικών ιδεών, όπως η χρήση αντισημιτικού λόγου. Η μορφή του Εβραίου σοσιαλιστή Αβραάμ Μπεναρόγια ειδικότερα συγκεντρώνει όλα τα πυρά του αστικού Τύπου, ως ενσάρκωση όλων των αντικομμουνιστικών φόβων. Τέλος, η ελληνική εκστρατεία στην Ουκρανία αναλύεται ως την κορύφωση της ιδεολογικής συστοίχισης του ελληνικού κράτους με τη Δύση μέσω του αντικομμουνισμού.This study examines the genesis of the Greek anticommunist phenomenon during the period 1911–1920, highlighting its manifestations in the realm of public discourse through the press of the time. The analysis reveals the political process that preceded the “official” institutionalization of anticommunism, tracing early forms of anti-socialist and anticommunist rhetoric. The press of the period (liberal, conservative, and socialist) exposes the extent to which communism was associated with foreignness, Jewishness, Slavicness, and anti-national sentiment. The study analyzes the complex interweaving of liberalism, nationalism, and antisemitism, arguing that early anticommunism functioned both as a tool for national homogenization and as an expression of the national imaginary. The role of the press in constructing the socialist as a threat to the national body and social order is presented as a key factor in intensifying opposition to socialism and communism. The study also explores the mechanisms employed to curb the spread of socialist ideas, including the use of antisemitic rhetoric. The figure of the Jewish socialist Avraam Benaroya is shown to concentrate all the anxieties of the bourgeois press, embodying the core of anticommunist fears. Finally, the Greek expedition to Ukraine is analyzed as the culmination of the ideological alignment of the Greek state with the West through anticommunism.