Political philosophy and education politics: F. A. Hayek’s epistemological argument against central planning - A (meta-)critical comment

Abstract

Το σκεπτικιστικό επιχείρημα του Hayek ενάντια στον «κεντρικό σχεδιασμό» και υπέρ της «αποκέντρωσης», το οποίο αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της κριτικής του στους «σοσιαλιστές όλων των κομμάτων» και τον πυλώνα της (νεο)φιλελεύθερης / (νεο)συντηρητικής αναδιάρθρωσης των κρατικών δομών, συμπεριλαμβανομένης και της εκπαίδευσης, χαίρει γενικής αποδοχής τόσο από εθνικές κυβερνήσεις και υπερεθνικούς οργανισμούς όσο και από διανοούμενους ανεξαρτήτως πολιτικών πεποιθήσεων, φιλοσοφικών απόψεων και μεθοδολογικών επιλογών. Σύμφωνα με τον Hayek, η αναδιάρθρωση αυτή όχι μόνο θα βελτιστοποιήσει την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, στον βαθμό που θα επιτρέψει στους δημόσιους λειτουργούς, όπως οι εκπαιδευτικοί, να αξιοποιήσουν την άρρητη γνώση τους, αλλά και θα τους απελευθερώσει ότι τις γραφειοκρατικές και άρα καταπιεστικές δομές οι οποίες τους εμποδίζουν να αναδείξουν τη δημιουργικότητά τους και τους αποτρέπουν από το να αναλάβουν καινοτόμες πρωτοβουλίες. Στη βάση του επιχειρήματος αυτού βρίσκεται μια οντολογική εικόνα σύμφωνα με την οποία η κοινωνική ευταξία επιτυγχάνεται όχι όταν τα δρώντα υποκείμενα υπακούν στις διαταγές που εκδίδονται από μια κεντρική αρχή, η οποία καταστατικά αγνοεί την άρρητη γνώση τους, και για να επιβάλλει το κεντρικά σχεδιασμένο πρόγραμμά της αναγκαστικά θα καταφύγει στη βία και την επιβολή, αλλά όταν συντονίζουν τη δράση τους προσφεύγοντας σε αφηρημένους κανόνες συμπεριφοράς τους οποίους γνωρίζουν άρρητα, ακολουθούν ασυνείδητα και χωρίς να μπορούν να τους προσδώσουν μια προτασιακή μορφή. Στην παρούσα εργασία επιχειρώ να αποδομίσω τη λογική συνοχή του εν λόγω επιχειρήματος. Αξιοποιώντας τη διάκριση του Wittgenstein ανάμεσα «στη διαδικασία που βρίσκεται σε συμφωνία με έναν κανόνα» και στη «διαδικασία που εμπλέκει έναν κανόνα» θα ισχυριστώ ότι ο Hayek, συγχέοντας τις δυο διαδικασίες, επιχειρεί να παρουσιάσει τις υποκειμενικές – πολιτικές και κοινωνικές – απόψεις του ως κανονιστικά και περιγραφικά αντικειμενικές. Παράλληλα, βασιζόμενος στην κριτική του Ryle στον διανοουμενισμό, θα καταδείξω ότι τόσο ο Hayek όσο και ο συνοδοιπόρος του Michael Polanyi υποπίπτουν σε κατηγορικά σφάλματα και δεν αποφεύγουν την ατέρμονη αναδρομή. Καταλήγω ότι και οι δυο θεμελιώνουν τη (νεο)φιλελεύθερη επιστημολογία τους σε μια συντηρητική κοσμοεικόνα η οποία, όντας ελιτίστικη, αντιβαίνει στους διακηρυγμένους στόχους της.

Hayek’s skeptical argument against “central planning” and in favor of “decentralization”, which constitutes the cornerstone of his criticism of “the socialists of all parties” and the pillar of the (neo)liberal / (neo)conservative restructuring of state structures, including education, enjoys general acceptance both by national governments and supranational organizations as well as by intellectuals regardless of political beliefs, philosophical views and methodological choices. According to Hayek, this restructuring will not only improve the quality of the services provided, to the extent that it will allow public servants, such as teachers, to utilize their tacit knowledge, but will also liberate them from the bureaucratic and therefore oppressive structures that prevent them from showcasing their creativity and from undertaking innovative initiatives. At the basis of this argument lies an ontological picture according to which social order is achieved not when agents obey the orders issued by a central authority, which is constitutionally ignorant of their tacit knowledge, and in order to impose its centrally designed program will necessarily resort to violence and enforcement, but when they coordinate their actions by resorting to abstract rules of conduct that they know implicitly, follow unconsciously and without being able to give them a propositional form. In the present essay I attempt to deconstruct the logical coherence of this argument. Utilizing Wittgenstein’s distinction between “the process that is in accordance with a rule” and the “process that involves a rule”, I will argue that Hayek, by confusing the two processes, attempts to present his subjective – political and social – views as normatively and descriptively objective. At the same time, drawing on Ryle's critique of intellectualism, I will demonstrate that both Hayek and his fellow traveler Michael Polanyi commit categorical errors and do not avoid infinite regress. I conclude that both found their (neo)liberal epistemology on a conservative worldview which, being elitist, contradicts their declared goals.