Η θέση της γυναίκας στο υπολειμματικό νοτιοευρωπαϊκό μοντέλο κοινωνικής προστασίας

Abstract

Αντικείμενο της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση του ρόλου της γυναίκας ως βασικού φορέα φροντίδας της οικογένειας στο νοτιοευρωπαϊκό, υπολειμματικό μοντέλο κοινωνικής προστασίας που επικρατεί στην Ελλάδα. Εξετάζονται οι δομικές έμφυλες ανισότητες που αναπαράγονται μέσα σε αυτό το πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής, καθώς και οι συνέπειες που έχει ο ρόλος της φροντίδας στη ζωή των γυναικών. Παράλληλα διερευνώνται οι δυνατότητες θεσμικής αλλαγής προς ένα κοινωνικό κράτος που αναγνωρίζει τη φροντίδα ως συλλογική και κοινωνική ευθύνη. Η υπόθεση εργασίας υποστηρίζει ότι η θέση της γυναίκας στο συγκεκριμένο σύστημα την επιβαρύνει με την κύρια ευθύνη φροντίδας, οδηγώντας σε πολλαπλές επιπτώσεις: (α) εμπόδια στην επαγγελματική εξέλιξη, (β) αυξημένη οικονομική εξάρτηση και (γ) δυσκολία εξισορρόπησης επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. Για την τεκμηρίωση αυτής της υπόθεσης αξιοποιήθηκε ελληνική και διεθνής βιβλιογραφία, καθώς και ποιοτική έρευνα με δείγμα οκτώ γυναικών που επιτελούν πολλαπλούς ρόλους, με στόχο την ανάδειξη των εμπειριών και αντιλήψεών τους. Η εργασία διαρθρώνεται σε δύο μέρη: το θεωρητικό και το ερευνητικό. Στο θεωρητικό μέρος παρουσιάζονται οι βασικές έννοιες του κράτους κοινωνικής προστασίας και οι κοινωνικές πολιτικές για τη φροντίδα, με έμφαση στην έμφυλη διάστασή τους. Στη συνέχεια εξετάζεται ειδικότερα το ελληνικό πλαίσιο κοινωνικής προστασίας. Στο ερευνητικό μέρος αναλύονται και συγκρίνονται τα ευρήματα της έρευνας, τόσο μεταξύ τους όσο και με τη βιβλιογραφία. Η μελέτη επιδιώκει να συμβάλει στον επιστημονικό διάλογο σχετικά με τη φροντίδα ως κεντρικό ζήτημα κοινωνικής πολιτικής και τη θέση της γυναίκας σε αυτήν, αναδεικνύοντας τις δυσλειτουργίες του ελληνικού κοινωνικού κράτους και τις επιπτώσεις τους στην ποιότητα ζωής τόσο των φροντιστών όσο και όσων φροντίζονται.The aim of this study is to investigate the role of women as the primary providers of family care within the Southern European, residual model of social protection that prevails in Greece. The analysis examines the structural gender inequalities reproduced within this policy framework, as well as the consequences that the caregiving role has on women’s lives. At the same time, it explores the prospects for institutional change towards a welfare state that recognises care as a collective and social responsibility. The working hypothesis suggests that the position of women in this system burdens them with the main responsibility for care, leading to multiple consequences: (a) obstacles to professional development, (b) increased economic dependence, and (c) difficulties in balancing work and family life. To substantiate this hypothesis, Greek and international literature was reviewed, alongside qualitative research involving a sample of eight women who perform multiple roles, aiming to highlight their experiences and perceptions. The study is structured into two parts: the theoretical and the empirical. The theoretical section presents the key concepts of the welfare state and care-related social policies, with emphasis on their gender dimension. It then focuses specifically on the Greek social protection system. The empirical section analyses and compares the research findings, both internally and in relation to existing literature. This study seeks to contribute to the scientific dialogue on care as a central issue of social policy and on the position of women within it, shedding light on the dysfunctions of the Greek welfare state and their impact on the quality of life of both caregivers and care recipients.