Θρησκευτική παιδεία στην Α΄/θμια εκπαίδευση : ελευθερία ή κατήχηση, διαφορετικότητα και κοινωνικός αποκλεισμός

Abstract

Η θρησκευτική παιδεία στην α'θμια εκπαίδευση είναι το θέμα που διαπραγματεύεται ηπαρούσα εργασία , σε συνάρτηση με το γενικό σκοπό της παιδείας , άρθρο 16.2 Σ. , καιεστιάζεται στην ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης των Ελλήνων (εκπαιδευομένων) και της διάπλασης αυτών σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες (Μάνεσης Α-Παπαδημητρίου Γ, 1986) , πεδίο σύζευξης θρησκείας και εκπαίδευσης της οποίας ο βαθμός θρησκευτικού αποχρωματισμού παρέχει κάθε φορά το μέτρο αλληλεξάρτησης Εκκλησίας - Κράτους (Σωτηρέλλης Γ ,1998) . Η ανάλυση των δεδομένων της έρευνάς μας έδειξε ότι : α) ΕΙ θρησκευτική παιδεία στην α'θμια εκπαίδευση μέσω του μαθήματος της ΧΟΑ , αποτελεί μύηση των εκπαιδευόμενων στις αρχές , τις αξίες και τους κανόνες του χριστιανικού δόγματος , βάσει του άρθρου 3 Σ «περί επικρατούσας θρησκείας» (Σωτηρέλης Γ, 1998) ως αναπόσπαστο στοιχείο της εθνικής ταυτότητας των Ελλήνων , θεματοφύλακα της πίστης και των εθνικών ιδεωδών (Δημητρόπουλος Π , 2001) εγγυητή της συνοχής και της ιστορικής συνέχειας του Ελληνισμού σε σημαντικές και κρίσιμες ιστορικές περιόδους (Σταθόπουλος.Μ , 1999) - Βυζαντινή εποχή και περίοδο τουρκοκρατίας ή μακραίωνης δουλείας σε άπιστο και βάρβαρο δυνάστη - και αρωγό του Κράτους στην επίτευξη της ατομικής και συλλογικής ευτυχίας και ευημερίας των Ελλήνων πολιτών -τάστων (Φουντεδάκη Π , 2000 / πρωτ. Μεταλληνός Γ,1997) . β) Η Εκκλησία διαμέσου της Πολιτείας - εκπαιδευτικού συστήματος-και της βιωματικής μεθόδου διδασκαλίας των αρχών και κανόνων του χριστιανικού δόγματος (άρθρο 16.2/1985 χριστιανική ορθόδοξη αγωγή Σ’.) , ιδιοποιείται τα συναισθήματα των ανήλικων μαθητών (Νάκας Θ , 1998/ Λίποβατς ΘΔεμερτζής Ν , 1994) προκειμένου η θρησκευτικότητα αυτών να αναπτυχθεί και να στραφεί αποκλειστικά προς την κυρίαρχη θρησκεία του κράτους (άρθρο 3 Σ. ), καταστρατηγώντας το δικαίωμα της «Θρησκευτικής ελευθερίας» (άρθρο 13 Σ.) και του συνειδησιακού αυτοκαθορισμού , δεδομένου ότι στην ηλικία των 6-12 χρόνων , η συνείδηση των νεαρών μαθητών υπάρχει δίχως να παρατηρεί και διαλέγεται με τον εαυτό της ενώ η διαλεκτική συνείδηση μέρος της οποίας αποτελεί η θρησκευτική συνείδηση (Παπαρίζος Α , 2201 αναδύεται κατά την εφηβική ηλικία οπότε και το άτομο καθίσταται ικανό να προβαίνει σε υποθετικούς συλλογισμούς πάνω σε διεργασίες και στ’ αποτελέσματα τους , η ορθότητα των οποίων αποδεικνύεται σε θεωρητικό επίπεδο προτού να διαπιστωθεί στην πράξη (Piaget J , 1998) . Η ιδιοποίηση αυτή συνίσταται στη φιλικά προσκείμενη στάση και διάθεση των παιδιών προς την κρατική και θρησκευτική εξουσία οι οποίες στη συνείδηση των παιδιών ταυτίζονται , ως οι μόνες ικανές να ικανοποιήσουν βασικές βιολογικές και ψυχικές ανάγκες αυτών (Τερλεξής Π , 1975) στη βάση του σχήματος Πατέρας - Παιδί / Δημιουργός - δημιούργημα / ανώτερος - κατώτερος που είναι σχέσεις υποταγής και εξάρτησης εφόρου ζωής (Παπαρίζος Α , 2001). γ) Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις (Παπαστάμου Σ , 1995) που διδάσκονται μέσω του Θ.Μ376 και αφορούν στο Θεό και τον άνθρωπο σ’ αντιδιαστολή μ’ Εκείνον και κατά την ορθόδοξη παράδοση , καθιστούν τον Τριαδικό Θεό της Ορθοδοξίας νοηματικό ενδιάμεσο των σχέσεων του ανθρώπου με το Θεό , τον εαυτό του , τη φύση και τους «άλλους» (Παπαρίζος Α , 2001) και οδηγούν σ’ ένα συγκεκριμένο , αδιαμφισβήτητο και «εξ’ Αποκαλύψεως» τρόπο σκέψης , αντίληψης και πράξης-καθημερινής. πρακτικής με συγκεκριμένο ιδεολογικο νοηματικό , πολιτικό και οικονομικό περιεχόμενο (Παπαρίζος Α, 2001) που επαγγέλλεται την 376 Θρησκευτικό Μάθημα αναπαραγωγή ευτυχισμένων υποκειμένων και ιδανικών κοινωνιών (Φουκό Μ , 1991) ως το μοναδικό δρόμο προς τη σωτηρία της ψυχής και την αιώνια αναγνώριση και δικαίωση στην τέλεια κοινωνία της Ουράνιας Βασιλείας . Οι λόγοι της Ορθοδοξίας παράγουν υποκείμενα εθνοκεντρικά , αδύναμα , εξαρτημένα και υποταγμένα στην ηθική και στους νόμους (Φουκό Μ , 1982/ Λαμπρέλλης Δ , 2003) μη ανεχτικά απέναντι σε κάθε είδους διαφορετικότητα που αντίκειται στο συγκεκριμένο τρόπο ζωής της ορθόδοξης παράδοσης με παραδειγματική εφαρμογή την παραδοσιακή Οικογένεια ως μήτρα χριστιανών και αναπαραγωγής του κοινωνικού συστήματος , και εκλαμβάνεται - στιγματίζεται ως πραγματική απειλή (διαφορετικός = ξένος = εχθρός) για την ταυτότητα , την ομοιογένεια και την ενότητα της εν λόγω ομάδας (Παπαρίζος Α, 2001/ Πετράκη Γ, 2004 πανεπ.σημ. / Τσαλίκογλου Φ , 1987) και σκόπιμα αποκρύπτεται και αποσιωπάται (Fine Μ , 2004 πανεπ.σημ.) συγκαλύπτοντας κοινωνικές αντιθέσεις και αντιφάσεις (Παπαρίζος Α . 1990/Λίποβατς - Δεμερτζής , 1994) με σκοπό την διαιώνιση και αναπαραγωγή των όρων παραγωγής του εκάστοτε κοινωνικού σχηματισμού (Αλτουσέρ Λ , 1999) και τη νομιμοποίηση και εσωτερίκευση του αντικειμενικού θεσμικού κόσμου (Καραποστόλης Β , 1984) από τα ανήλικα άτομα με σκοπό την επιτυχή και ομαλή κοινωνικοποίηση και ένταξη αυτώλ' στην ευρύτερη κοινωνία ως μέλη της (Φίλιας Β , 1979) δ) Προέχει η κοινωνικοποίηση των ανήλικων μαθητών μέσω της καλλιέργειας της πίστης προς το συγκεκριμένο δόγμα με τη χρήση εργαλειακού και συγκινησιακού λόγου σε μορφή μύθων , αφηγήσεων και ποιημάτων που αποκοιμίζουν το λογικό (Νάκας Θ , 1998) και εγείρουν συναισθήματα κυρίως φόβου και ενοχής που περιχαρακώνουν το σώμα και το νου (Φουκό Μ , 1991) παρεμποδίζοντας την ισόρροπη ανάπτυξη των ικανοτήτων και δεξιοτήτων των μαθητών και -τη διαμόρφωση αυτών σε ελεύθερους πολίτες σε συνθήκες ελευθερίας της βούλησης (Παπαρίζος Α ,2001) γεγονός που αντίκειται στο γενικό σκοπό της παιδείας . Παραγνωρίζεται η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης που στην ουσία της είναι ηθική σκέψη (Ματσαγγούρας Η, 1999) κρίση και πράξη που καλλιεργείται και αναπτύσσεται μέσω της μαθητοκεντρικής διδασκαλίας και ειδικών τεχνικών παιδαγωγικών μεθόδων με τελικό προϊόν την παραγωγή προφορικού-γραπτού λόγου (Τριλιανός Θ, 1998) ως κατεξοχήν μέσο παραγωγικής εξουσίας , και δημιουργίας νέων υποκειμενικοτήτων και μορφών επικοινωνίας (Φουκό Μ , 1991/1982 , Λαμπρέλλης Δ , 2003) . Κατά τη γνωστικο-αναπτυξιακή σχολή μάθησης , νοητική ανάπτυξη και συναισθηματική ωρίμανση συμπορεύονται και εμπεριέχουν την «ενσυναίσθηση» του «άλλου» (Kohlberg , 1976) και άρα την αποδοχή της ετερότητας , όχι ως απειλή , αλλά ως πρόκληση για αναμέτρηση και δημιουργία . ε) Ελεύθεροι και υπεύθυνοι πολίτες , σηματοδοτούν υποκείμενα δύναμης-γνώσης , θέλησης και πράξης αντίστασης σε κάθε μορφή βιοεξουσίας και βιοπολιτικής της υποδούλωσης (Λαμπρέλλης Δ , 2003) . Δύναμη που κατακτάται κατά τη συνεχή ανάδυση και ανασύνθεση και καλλιέργεια όλων των ικανοτήτων του ανθρώπου σε συνθήκες απόλυτης ελευθερίας , κατά την αναμέτρησή του με τον εαυτό του , τη φύση και τους άλλους και οδηγεί σε σχέσεις ισοτιμίας και αυθεντίας (Παπαρίζος Α , 2001) που διαμορφώνουν το γνήσιο και αυθεντικό άνθρωπο : το ζητούμενο της Παιδείας .