Κράτος δικαίου εν κρίσει: η ελληνική διάσταση

Abstract

Η παρούσα εργασία εξετάζει την κρίση του κράτους δικαίου στην Ελλάδα ως ένα υπαρκτό, σύνθετο και πολυεπίπεδο φαινόμενο, το οποίο δεν εκδηλώνεται μέσω ανοιχτής συνταγματικής εκτροπής, αλλά μέσω σταδιακής αποδυνάμωσης των θεσμικών εγγυήσεων που περιορίζουν την άσκηση της δημόσιας εξουσίας. Βασική θεωρητική παραδοχή της μελέτης είναι η οργανική σχέση κράτους δικαίου και συνταγματισμού, καθώς και η διάκριση μεταξύ τυπικής κανονιστικής συμμόρφωσης και ουσιαστικής θεσμικής λειτουργίας. Η εργασία υιοθετεί σύνθετη μεθοδολογική προσέγγιση, συνδυάζοντας δογματική ανάλυση του ελληνικού και ενωσιακού δικαίου με εκτενή βιβλιογραφική έρευνα, αξιοποίηση πηγών διεθνών και ευρωπαϊκών οργανισμών και κριτική ανάλυση δημοσιογραφικών και ερευνητικών κειμένων. Κεντρικό στοιχείο μεθοδολογικής καινοτομίας αποτελεί η ανάπτυξη τριών επιλεγμένων μελετών περίπτωσης (case studies), οι οποίες αναδεικνύουν τον επίκαιρο και βιωματικό χαρακτήρα της κρίσης του κράτους δικαίου (υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ, τραγωδία των Τεμπών, υπόθεση Predator). Τα case studies αφορούν τη δημόσια διοίκηση και τους μηχανισμούς ελέγχου, τον πλουραλισμό και την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, καθώς και τη θεσμική ανεξαρτησία και την προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η συνδυαστική ανάλυση καταδεικνύει ότι η κρίση του κράτους δικαίου στην Ελλάδα προκύπτει ως σωρευτικό αποτέλεσμα θεσμικών δυσλειτουργιών, περιορισμένης λογοδοσίας και αποδυνάμωσης της εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Παράλληλα, η εργασία ενσωματώνει συγκριτική ανάλυση των Εκθέσεων Κράτους Δικαίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μέσω της οποίας αξιολογείται η ελληνική περίπτωση σε σχέση με τα κοινά ευρωπαϊκά πρότυπα θεσμικής λειτουργίας και λογοδοσίας. Η ανάλυση καταδεικνύει ότι, παρά τις επιμέρους μεταρρυθμίσεις, η Ελλάδα εμφανίζει επίμονες αδυναμίες στην πρακτική εφαρμογή των κανόνων, ιδίως στους τομείς της λογοδοσίας, της αποτελεσματικότητας των ελεγκτικών μηχανισμών και της θεσμικής ανεξαρτησίας. Συνολικά, η εργασία καταλήγει ότι το κράτος δικαίου στην Ελλάδα τελεί υπό διαρκή πίεση και δοκιμασία, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ενίσχυση της ουσιαστικής αποτελεσματικότητας των θεσμικών εγγυήσεων και τη σταθερή ευθυγράμμιση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα κράτους δικαίου.This master’s thesis examines the crisis of the rule of law in Greece as a real, complex, and multi-layered phenomenon, which does not manifest itself through an open con-stitutional breakdown, but rather through the gradual weakening of the institutional safeguards that constrain the exercise of public power. A core theoretical premise of the study is the organic relationship between the rule of law and constitutionalism, as well as the distinction between formal regulatory compliance and substantive institu-tional functioning. The thesis adopts a composite methodological approach, combining doctrinal analysis of Greek and EU law with extensive bibliographical research, the use of sources from international and European organizations, and the critical analysis of journalistic and investigative texts. A central element of methodological innovation is the develop-ment of three selected case studies, which highlight the contemporary and experiential character of the rule of law crisis (the OPEKEPE case, the Tempi tragedy, and the Predator case). The case studies address public administration and oversight mechanisms, media plu-ralism and freedom of expression, as well as institutional independence and the pro-tection of fundamental rights. Their combined analysis demonstrates that the rule of law crisis in Greece emerges as the cumulative result of institutional dysfunctions, lim-ited accountability, and the erosion of trust in institutions. At the same time, the thesis incorporates a comparative analysis of the European Commission’s Rule of Law Reports, through which the Greek case is assessed in rela-tion to common European standards of institutional performance and accountability. This analysis shows that, despite individual reforms, Greece continues to exhibit per-sistent weaknesses in the practical application of legal norms, particularly in the areas of accountability, the effectiveness of oversight mechanisms, and institutional inde-pendence. Overall, the thesis concludes that the rule of law in Greece remains under sustained pressure and scrutiny, making it necessary to strengthen the substantive ef-fectiveness of institutional safeguards and to ensure stable alignment with European rule of law standards.