Ανταγωνισμός, σύγκλιση, απόκλιση στο πλαίσιο της ΕΕ για τη διευθέτηση των ελληνοτουρκικών διαφορών

Abstract

Η διδακτορική διατριβή μελετά τον βαθμό που οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν επηρεαστεί από την ΕΟΚ/ΕΕ. Ξεκινά από τους λόγους ένταξης της Ελλάδας στην ΕΟΚ και εντοπίζει ως σημαντικότερο λόγο την αναζήτηση της εθνικής ασφάλειας και την αποτροπή του τουρκικού κινδύνου. Σε αυτό το πλαίσιο η συμβολή της ΕΟΚ/ΕΕ αποδείχθηκε διαχρονικά σημαντική καθώς είναι σαφής η διαχρονική αντίθεσή της και η καταδίκη τουρκικών επιθετικών κινήσεων στο Αιγαίο και την Κύπρο, όπως διαφαίνεται μέσα από τα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και των άλλων θεσμών της ΕΕ. Παράλληλα εκτός από τις κατά καιρούς καταδίκες, η ΕΕ έχει τη δυνατότητα ασκήσεως ισχυρής επιρροής λόγω της οικονομικής εξαρτήσεως της τουρκικής οικονομίας από την ευρωπαϊκή οικονομία. Η Ευρώπη είναι αναγκαίος εταίρος για την Τουρκία. Στη διαχρονία των σχέσεων ΕΕ-Ελλάδας η αποτίμηση της ελληνικής πολιτικής, όσον αφορά τη διευθέτηση των ελληνοτουρκικών διαφορών, είναι θετική. Η Ελλάδα κατάφερε να προωθήσει τα εθνικά θέματα και κυρίως το Κυπριακό, η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ το 2004 είναι η μεγαλύτερη επιτυχία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής μετά το 1974. Όσον αφορά τις σχέσεις ΕΟΚ/ΕΕ-Τουρκίας στην διατριβή καταδεικνύεται ότι η ΕΟΚ/ΕΕ-Τουρκίας δεν στάθηκε ικανή ως κινητήρια πολιτική δύναμη να δεσμεύσει τη Τουρκία σε μια πορεία προοδευτικής σύγκλισης με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Αυτό οφείλεται αφ’ ενός στην ατελή ικανότητα της ΕΟΚ/ΕΕ να πείσει την Τουρκία και αφ’ ετέρου στις άνευ εφαρμογής ρητορικές και πολιτικές δεσμεύσεις της Τουρκίας. Η απόφαση των 15 μελών της ΕΕ να αποδώσουν το 1999 στην Τουρκία την ιδιότητα του υποψηφίου μέλους, θεωρήθηκε από ευρωπαίους πολιτικούς και διανοητές εσφαλμένη. Οι πολιτισμικές διαφορές ανάμεσα στην Τουρκία και την ΕΕ είναι ανυπέρβλητες καθ΄ όσον προϋπόθεση της ένταξης είναι η ταύτιση του τρόπου σκέψης και των αξιών που συνιστούν ουσιαστικά στοιχεία της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Στη διατριβή στη συνέχεια αναλύεται η στάση της Τουρκίας μετά την απόφαση του Ελσίνκι το 1999 με την οποία έγινε αποδεκτή η ενταξιακή πορεία της χώρας. Οι Τούρκοι πολιτικοί είχαν δεχθεί τότε στο σύνολό του το κείμενο της Ευρωπαϊκής Προεδρίας, γεγονός που άρχισε να αναδεικνύει την ΕΕ σε μια πολιτική δύναμη η οποία δεσμεύει και σταθεροποιεί την Τουρκία στα ευρωπαϊκά πρότυπα ώστε να εξελιχθεί σε ένα θετικό παράγοντα στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική άμυνας και ασφάλειας της ΕΕ. Όμως η Τουρκία τελικώς από το Συμβούλιο του Ελσίνκι έως σήμερα όχι μόνο απέτυχε στη σύγκλισή της με την ΕΕ αλλά οι σχέσεις της οδηγήθηκαν σε επιδείνωση και μετά σε τελμάτωση. Φτάνοντας στο σήμερα το κυρίαρχο ερώτημα που τίθεται είναι αν είναι προς το συμφέρον της Ελλάδας η ένταξη της Τουρκίας ως πλήρες μέλος. Η απάντηση είναι αρνητική. Η Τουρκία θα είναι από πλευράς πληθυσμού το μεγαλύτερο κράτος στην ΕΕ. αυτό σημαίνει ότι θα έχει ίσο μερίδιο εξουσίας και ισχύος με τα άλλα μεγάλα κράτη (Γαλλία Γερμανία). Η αναβάθμιση αυτή σε συνδυασμό με την ηγεμονική αντίληψη της Τουρκίας θα έσβηνε την ήδη μικρή δυνατότητα παρεμβάσεως της ΕΕ στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Βασική διέξοδος της χώρας παραμένει μια πειστική αποτροπή που θα συνίσταται σε ισχυρές συμμαχίες ΕΕ, Γαλλία, ΝΑΤΟ, Ισραήλ, και πλήρη αποκατάσταση της ισορροπίας ισχύος, ο συνδυασμός αυτών των δύο θα αποτελέσουν τη βάση για την επίτευξη μιας βιώσιμης ειρήνης.The doctoral dissertation examines the extent to which Greek-Turkish relations have been influenced by the EEC/EU. It begins by analyzing the reasons for Greece’s accession to the EEC, identifying as the most important motive the pursuit of national security and the deterrence of the Turkish threat. Within this framework, the contribution of the EEC/EU has proven historically significant, as its consistent opposition to and condemnation of Turkish aggressive actions in the Aegean and Cyprus are evident in the Conclusions of the European Council and other EU institutions. At the same time, beyond its periodic condemnations, the EU holds the capacity to exert strong influence due to the Turkish economy’s dependence on the European one. Europe remains an essential partner for Turkey. Over the course of EU–Greece relations, the assessment of Greek policy regarding the settlement of Greek-Turkish disputes is positive. Greece has succeeded in promoting its national issues—especially the Cyprus question. The accession of Cyprus to the EU in 2004 stands as the greatest achievement of Greek foreign policy since 1974. As for EEC/EU–Turkey relations, the dissertation demonstrates that the EEC/EU has not succeeded as a driving political force capable of committing Turkey to a path of progressive convergence with European standards. This is attributed, on one hand, to the EEC/EU’s limited ability to persuade Turkey, and on the other, to Turkey’s rhetorical and political commitments that have not been implemented in practice. The decision by the 15 EU member states in 1999 to grant Turkey candidate-member status was considered by many European politicians and intellectuals to be a mistake. The cultural differences between Turkey and the EU are insurmountable, as accession requires alignment in ways of thinking and in values that constitute the essential elements of European identity. The dissertation then analyzes Turkey’s stance following the Helsinki decision of 1999, which accepted the country’s accession path. Turkish politicians at that time fully endorsed the text of the European Presidency, a fact that began to highlight the EU as a political power capable of binding and stabilizing Turkey to European standards—allowing it to evolve into a positive factor in the EU’s foreign, defense, and security policy. However, from the Helsinki Council to the present day, Turkey has not only failed to converge with the EU but its relations have deteriorated and eventually reached a stalemate. Reaching the present, the prevailing question is whether it is in Greece’s interest for Turkey to join the EU as a full member. The answer is negative. In terms of population, Turkey would be the largest state in the EU. This would mean it would have an equal share of power and influence with the other major states (France and Germany). Such an upgrade, combined with Turkey’s hegemonic perception, would erase the already limited capacity of the EU to intervene in Greek-Turkish disputes. The country’s main course of action remains a credible deterrence strategy, consisting of strong alliances with the EU, France, NATO, and Israel, and the full restoration of the balance of power. The combination of these two elements would form the foundation for achieving a sustainable peace.