Διαβαθμίσεις της μητρότητας στα πλαίσια των νέων αναπαραγωγικών τεχνολογιών

Abstract

Σε αυτήν την διπλωματική εργασία διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο τείνει να διαβαθμιστεί ο όρος «μητρότητα» στα πλαίσια των νέων αναπαραγωγικών τεχνολογιών. Πιο ειδικά, ερωτήματα προκύπτουν σχετικά με το πώς θα διαμορφωθεί ο κοινωνικός ιστός και ποιες θα είναι στο μέλλον οι «νέες» δυνατότητες που θα προσφέρουν οι νέες τεχνικές αναπαραγωγής σε πρωταρχικούς κοινωνικούς θεσμούς, όπως η οικογένεια και η μητρότητα. Θα πρέπει δε να επισημανθεί ότι πρόκειται για ένα ζήτημα, που διεθνώς έχει προβληματίσει τόσο την επιστημονική κοινότητα όσο και την κοινωνική πραγματικότητα που μας περιβάλλει. Η κοινωνιολογική θεωρία αντιμετωπίζει την μητρότητα των γυναικών ως καταλυτική στον σεξουαλικό καταμερισμό της εργασίας. Πιο ειδικά επισημαίνεται ότι ο μητρικός ρόλος της γυναίκας έχει βαθιές επιδράσεις στην ιδεολογία για το γυναικείο φύλο, στην αναπαραγωγή της αρρενωπότητας και στην σεξουαλική ανισότητα. Οι φεμινίστριες θεωρητικοί όταν αναφέρονται στις νέες αναπαραγωγικές τεχνολογίες τείνουν να τοποθετούν τις γυναίκες στο κέντρο της ανάλυσης και, κυρίως οι μοντέρνες θεωρίες, τονίζουν ότι τα σώματα των γυναικών υποτιμώνται σε ιατρικά διαχειριζόμενα αντικείμενα από αρσενικούς «τεχνο-γιατρούς», οι οποίοι στηρίζονται στην εξουσία που προσδίδει στο γυναικείο φύλο η μητρότητα. Σύμφωνα με αυτές η ικανότητα του να αναπαράγει μία γυναίκα ορίζεται σαν αποτέλεσμα του τρόπου κοινωνικοποίησης του φύλου ή σαν μία πολιτική κατασκευή. Για το λόγο αυτό, κατά την φεμινιστική θεώρηση, η επιλογή των νέων τεχνικών αναπαραγωγής από κάθε γυναίκα προέρχεται και από τις κοινωνικές κατασκευές περί της στειρότητας. Κατά τις Φουκωδικές φεμινιστικές προσεγγίσεις, η μητρότητα σαν ιδεολογία, θεσμός και ταυτότητα αποτελεί μία πηγή εξουσίας και καταπίεσης. Ταυτόχρονα όμως μπορεί να δρα και σαν μία αντίσταση, μία εναντίωση, σαν ένας τόπος αντιστάσεων σε λόγους κυριαρχίας. Οι πειθαρχικές τεχνολογίες συχνά δρουν, παράγοντας, στην κυριολεξία, υποκείμενα, διαμορφώνοντας συχνά την ίδια τους την επιθυμία, υποδουλώνοντας και εξουσιάζοντας το γυναικείο σώμα. Τόσο η ευρεία χρήση των νέων αναπαραγωγικών τεχνολογιών στην Ελλάδα, σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, όσο και η έντονη προβολή από τα ΜΜΕ αποτέλεσαν την αφορμή πραγματοποίησης πιλοτικής ποιοτικής έρευνας, με στόχο να εξετασθούν ζητήματα σχετικά με το πώς βιώνουν την χρήση αυτών οι Ελληνίδες γυναίκες και εάν και κατά πόσο αυτή η χρήση έχει επηρεάσει τον προσδιορισμό του ρόλου τους ως μητέρες. Συγκεκριμένα η πιλοτική ποιοτική έρευνα διεξήχθει με την μέθοδος των ημιδομημένων συνεντέυξεων εις βάθους σε Ελληνίδες, που έχουν κάνει χρήση της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Κατά δεύτερον πραγματοποιήθηκε ποιοτική ανάλυση άρθρων του ελληνικού Τύπου, με στόχο να εξετασθεί ο τρόπος αναπαράστασης των νέων αναπαραγωγικών τεχνολογιών, καθώς και η επιρροή αυτού στην ελληνική κοινωνία. Σε γενικές γραμμές διαπιστώνεται ότι οι γυναίκες βρίσκονται σε μία διαδικασία διαπραγμάτευσης του όρου «μητρότητα», ενώ τα όργανα του Τύπου φαίνεται να αντιμετωπίζουν την μητρότητα, κυρίως, σαν ένα φαινόμενο με πολιτικές και οικονομικές διαστάσεις. Τέλος προκύπτει η ανάγκη και προτείνεται η δημιουργία ενός νομοθετικού πλαισίου, προκειμένου να τηρούνται τα όρια και οι ισορροπίες τόσο από την ιατρική κοινότητα όσο και από τα ίδια τα υποκείμενα-χρήστες.