Πόλεμος και ανθρώπινα δικαιώματα: οι αθέατες ιατρικές δοκιμές σε κρατουμένους πολέμου

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία, με τίτλο «Πόλεμος και Ανθρώπινα Πειράματα: Οι Αθέατες Ιατρικές Δοκιμές σε Κρατουμένους Πολέμου», πραγματεύεται ένα από τα πλέον σκοτεινά και λιγότερο διερευνημένα πεδία της σύγχρονης διεθνούς έννομης τάξης: τη διεξαγωγή ιατρικών πειραμάτων σε κρατουμένους πολέμου υπό συνθήκες ένοπλης σύρραξης. Η έρευνα εστιάζει στην εξέταση των πρακτικών αυτών υπό το πρίσμα του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, των διεθνών συμβάσεων προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών αρχών της βιοηθικής. Αναλύεται η έννοια του ανθρώπινου πειράματος, η ιστορική του εξέλιξη σε περιόδους πολέμου και η σταδιακή διαμόρφωση διεθνών κανόνων που αποσκοπούν στην προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ακόμη και σε καταστάσεις ακραίας βίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις Συμβάσεις της Γενεύης και στο πρόσθετο εθιμικό διεθνές δίκαιο, καθώς και στη νομολογία διεθνών δικαιοδοτικών οργάνων, μέσα από την οποία αναδεικνύεται η απαγόρευση της απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης ως κανόνας αναγκαστικού δικαίου. Παράλληλα, εξετάζονται τα νομικά και αποδεικτικά προβλήματα που ανακύπτουν κατά την απόδοση ευθύνης για τέτοιες πρακτικές, ιδίως σε περιπτώσεις όπου αυτές λαμβάνουν χώρα υπό καθεστώς μυστικότητας ή αποσιώπησης. Η εργασία διερευνά τον ρόλο τόσο των κρατικών όσο και των μη κρατικών δρώντων, καθώς και τα όρια της διεθνούς ποινικής ευθύνης σε περιβάλλοντα σύγχρονων ένοπλων συγκρούσεων. Σκοπός της μελέτης είναι η ανάδειξη των θεσμικών κενών και των κανονιστικών αδυναμιών του ισχύοντος διεθνούς πλαισίου, καθώς και η διατύπωση προτάσεων για την ενίσχυση των μηχανισμών πρόληψης, ελέγχου και λογοδοσίας. Τελικός στόχος είναι η συμβολή στη διαμόρφωση ενός συνεκτικού και αποτελεσματικού συστήματος διεθνούς προστασίας, το οποίο να διασφαλίζει ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια παραμένει απαραβίαστη ακόμη και στις πλέον ακραίες συνθήκες πολέμου.The present master’s thesis, entitled “War and Human Experimentation: The Invisible Medical Trials on Prisoners of War,” examines one of the darkest and least explored areas of the contemporary international legal order: the conduct of medical experiments on prisoners of war under conditions of armed conflict. The research focuses on the assessment of such practices through the lens of international humanitarian law, international human rights conventions, and the fundamental principles of bioethics. The concept of human experimentation is analyzed, along with its historical evolution during periods of war and the gradual development of international rules aimed at safeguarding human dignity, even under conditions of extreme violence. Particular emphasis is placed on the Geneva Conventions and customary international law, as well as on the jurisprudence of international judicial bodies, through which the prohibition of inhuman and degrading treatment emerges as a norm of jus cogens. At the same time, the thesis examines the legal and evidentiary challenges that arise in attributing responsibility for such practices, especially in cases where they are carried out under conditions of secrecy or systematic concealment. The study further explores the role of both state and non-state actors, as well as the limits of international criminal responsibility in the context of contemporary armed conflicts. The aim of the research is to identify the institutional gaps and regulatory weaknesses of the existing international legal framework and to formulate proposals for strengthening mechanisms of prevention, monitoring, and accountability. The ultimate objective is to contribute to the development of a coherent and effective system of international protection that ensures the inviolability of human dignity even under the most extreme conditions of war.