Συλλογικές δράσεις και κοινωνικά κινήματα στην εποχή του ψηφιακού καπιταλισμού

Abstract

Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι να διερευνηθούν οι δυνατότητες, οι προϋποθέσεις, οι προοπτικές, καθώς και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν σήμερα τα παραδοσιακά αλλά και τα νέα κοινωνικά κινήματα, την εποχή της έξαρσης της ψηφιακής τεχνολογίας, αλλά και της κυριαρχίας των μεγάλων εταιρειών, που λειτουργώντας ως τα νέα μονοπώλια του μετασχηματιστικού ψηφιακού καπιταλισμού, μπορούν να συλλέγουν, να αναλύουν και να εμπορεύονται προσωπικά και συμπεριφορικά δεδομένα και να αποτελούν εν τέλει την νέα μεγάλη συγκέντρωση ιδιωτικού πλούτου και ισχύος παγκοσμίως, με σημαντικές επιπτώσεις στην οικονομία, την πολιτική, το περιβάλλον, καθώς και τα ατομικά και πολιτικά μας δικαιώματα. Ξεκινώντας ως αφετηρία της έρευνάς μας, στην ιστορική αναγκαιότητα του πρώιμου εργατικού κινήματος, που στηρίχθηκε σε μια εκστρατεία συλλογικών αιτημάτων και διεκδικήσεων έναντι των κατεστημένων αρχών και εξουσιών με την δημιουργία ενώσεων και συνασπισμών και την ενεργοποίηση πρωτοπόρων για την εποχή εκείνη πολιτικών δράσεων, όπως δημόσιες εκδηλώσεις, συλλαλητήρια, διαδηλώσεις, εκστρατείες που διαμόρφωσαν ουσιαστικά το λεγόμενο ρεπερτόριο του κοινωνικού κινήματος, φτάνουμε στην περίοδο των μεγάλων κοινωνικών και πολιτικών μετασχηματισμών του 20ου αιώνα, που αποτέλεσαν και την απαρχή για την αναγέννηση των κοινωνικών κινημάτων με ραχοκοκαλιά το μεγάλο εργατικό κίνημα που συνοδεύτηκε από μια επιθετική ατζέντα κοινωνικών μεταρρυθμίσεων και υλοποίησης αιτημάτων με χειραφετική και εξισωτική πολιτική. Για να καταλήξουμε στον 21ο αιώνα και την απαρχή των νέων αλλεπάλληλων κρίσεων (χρηματοπιστωτική, οικονομική, δημοσιονομική) που επιτάχυναν τον μετασχηματισμό του καπιταλισμού και την επέκταση του στον κόσμο των ψηφιακών αγορών, και όπου επηρέασαν σημαντικά και την πολιτική δράση των κινημάτων. Στη σημερινή εποχή, τα κοινωνικά κινήματα συνεχίζουν να αποτελούν βασικό μηχανισμό κοινωνικής αλλαγής, προωθώντας αιτήματα για δικαιοσύνη, ισότητα, περιβαλλοντική προστασία και ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά καλούνται να λειτουργήσουν μέσα σε ένα εντελώς διαφορετικό οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον, και με τους συσχετισμούς δύναμης να έχουν δραστικά μεταβληθεί ενάντια στα συμφέροντα των εργαζόμενων τάξεων που εκπροσωπούν και που πάντα έχουν ως προμετωπίδα των συλλογικών διεκδικήσεων.

The purpose of the present thesis is to examine the potential, the prerequisites, the prospects, as well as the challenges currently encountered by both traditional and emerging social movements in an era characterized by the rapid expansion of digital technology and the predominance of large corporations. These corporations, functioning as the new monopolies of transformative digital capitalism, possess the capacity to collect, analyze, and commercialize personal and behavioral data, thereby constituting a new global concentration of private wealth and power, with profound implications for the economy, politics, the environment, as well as individual and political rights. The point of departure for this research is the historical necessity of the early labor movement, which was grounded in a campaign of collective demands and claims against established authorities and powers. This movement was realized through the formation of unions and coalitions and the initiation of pioneering political actions for that period, such as public gatherings, rallies, demonstrations, and campaigns, which collectively shaped what is now referred to as the repertoire of social movements. From this foundation, the study progresses to the great social and political revolutions of the twentieth century, which marked the resurgence of social movements, with the labor movement as their backbone, advancing an assertive agenda of social reforms and the realization of demands framed within emancipatory and egalitarian politics. The analysis subsequently turns to the twenty-first century and the advent of successive crises—financial, economic, and fiscal—that accelerated the transformation of capitalism and its expansion into the sphere of digital markets, profoundly influencing the political practices of social movements. In the contemporary context, social movements continue to represent a central mechanism of social change, articulating demands for justice, equality, environmental protection, and human rights. Nevertheless, they are compelled to operate within an entirely altered economic and political environment, where the balance of power has shifted dramatically to the detriment of the working classes they claim to represent and consistently place at the forefront of collective struggles.