ESG και βιωσιμότητα: η περίπτωση του τομέα της ενέργειας

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει την εφαρμογή και υιοθέτηση των κριτηρίων ESG με εστίαση στον περιβαλλοντικό πυλώνα σε έναν από τους σημαντικότερους τομείς δραστηριοποίησης της οικονομίας, στον κλάδο της ενέργειας. Αρχικά, σε θεωρητικό επίπεδο, αναλύεται η εξελικτική πορεία εδραίωσης και των τριών παραγόντων, από την θεμελίωση της έννοιας της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης έως την συστηματική ενσωμάτωσή τους από τις επιχειρήσεις. Συνακόλουθα, μέσω της παρουσίασης των ευρωπαϊκών οδηγιών, κανονισμών και των πολιτικών συμφωνιών ερευνάται το νομικό πλαίσιο που τα διέπει.Κεντρικός θεματικός άξονας της μελέτης συνιστά το εμπειρικό κομμάτι, καθώς ιδιαίτερη σημαντικότητα κατέχει η εξέταση της πραγματικής εφαρμογής των περιβαλλοντικών στρατηγικών των επιχειρήσεων ενέργειας. Ο τομέας της ενέργειας αποτελεί καίρια πτυχή αξιολόγησης της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, αφού οι ενεργειακές επιχειρήσεις, αξιοποιώντας ορυκτούς πόρους συνδέονται άμεσα με την εκπομπή αερίων θερμοκηπίου, την παραγωγή αποβλήτων και τη διατάραξη χερσαίων και υδάτινων οικοσυστημάτων. Συνεπώς, οι τελευταίες, τα τελευταία χρόνια, καταβάλλουν προσπάθειες, χαράσσοντας περιβαλλοντικές στρατηγικές, να μεταβούν σε ένα πιο οικολογικό και αποανθρακοποιημένο μοντέλο λειτουργίας.Ως εκ τούτου μεθοδολογικά επιλέγονται ως δείγμα διερεύνησης τρεις εταιρείες- όμιλοι που εντάσσονται σε όλα το φάσμα της παραγωγής ενέργειας-από τα ορυκτά καύσιμα έως τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας-: η ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ, η Motor Oil και η ΔΕΗ. Αντλούνται ποσοτικά και ποιοτικά δεδομένα από τις εκθέσεις βιωσιμότητας των επιχειρήσεων βάσει των εθελοντικών και κανονιστικών προτύπων που πλαισιώνουν τα κριτήρια ESG (GRI ,ESRS και ISO) και των δεικτών απόδοσης KPIs. Στόχος της διπλωματικής εργασίας καθίσταται η ανάλυση της πορείας τους μέσω γραφημάτων και πινάκων την περίοδο 2015-2024 αναφορικά με την ενεργειακή απόδοση, το μετριασμό του ανθρακικού και υδάτινου τους αποτυπώματος, την ορθολογική διαχείριση αποβλήτων και την προστασία της βιοποικιλότητας.Ειδικότερα, επιχειρείται να ερευνηθεί σε ποιο βαθμό οι περιβαλλοντικές δράσεις των εταιρειών στο πλαίσιο των ESG συνεισφέρουν ουσιαστικά στην πραγμάτωση της βιωσιμότητας και στην πραγματοποίηση των στόχων που έχουν θέσει, αναδεικνύοντας την συμβολή τους ως ένα χρήσιμο εργαλείο προαγωγής της βιώσιμης ανάπτυξης. Επιπρόσθετα, μιας που στο θεωρητικό κομμάτι πραγματοποιείται σύντομη αναφορά στον κανονισμό Ταξινομίας, κρίθηκε σκόπιμη και η εξέταση επίδρασης των περιβαλλοντικών δράσεων στην οικονομική διάσταση βιωσιμότητας των εταιρειών για την περίοδο 2021-2024, πραγματοποιώντας μια ολιστική προσέγγιση. Στο τέλος, η εργασία σύμφωνα με τα ποσοτικά δεδομένα, καταλήγει σε μια συγκριτική-κριτική αξιολόγηση και βαθμολόγησή τους, αναδεικνύοντας ότι, παρά την φαινομενική θετική επίδραση των περιβαλλοντικών πρωτοβουλιών των ανωτέρω κριτηρίων βιωσιμότητας, όλες οι επιχειρήσεις εμφανίζουν αδυναμίες και παρέχονται προτάσεις και συστάσεις για μελλοντική έρευνα.This thesis examines the application and adoption of ESG criteria with a focus on the environmental pillar in one of the most important sectors of economic activity, the energy sector. Initially, at a theoretical level, the evolutionary path of consolidation of all three factors is analyzed, from the foundation of the concept of corporate social responsibility to their systematic integration by businesses. Subsequently, through the presentation of European directives, regulations and political agreements, the legal framework that regulates them is investigated.The central thematic axis of the study is the empirical part, as the examination of the actual implementation of the environmental strategies of energy companies is of particular importance. The energy sector is a key aspect of environmental sustainability assessment, since energy companies, by exploiting mineral resources, are directly linked to greenhouse gas emissions, waste production and the disruption of terrestrial and aquatic ecosystems. Consequently, the latter, in recent years, have been making efforts, by drawing up environmental strategies, to move to a more ecological and decarbonized operating model.Therefore, methodologically, three companies-groups that are part of the entire spectrum of energy production - from fossil fuels to renewable energy sources- are selected as a sample for investigation: TERNA ENERGY, Motor Oil and PPC. Quantitative and qualitative data are drawn from the companies' sustainability reports based on the voluntary and regulatory standards that frame the ESG criteria (GRI, ESRS and ISO) and the KPIs performance indicators. The aim of the thesis is to analyze their progress through graphs and tables during the period 2015-2024 with regard to energy efficiency, mitigation of their carbon and water footprint, rational waste management and protection of biodiversity.In particular, an attempt is made to investigate to what extent the environmental actions of companies within the framework of ESG contribute substantially to the realization of sustainability and the achievement of the goals they have set, highlighting their contribution as a useful tool for promoting sustainable development. In addition, since the theoretical part briefly refers to the Taxonomy regulation, it was deemed appropriate to examine the impact of environmental actions on the economic sustainability dimension of companies for the period 2021- 2024, taking a holistic approach. In the end, the work, according to the quantitative data, results in a comparative-critical evaluation and grading of them, highlighting that, despite the allegedly positive impact of the environmental initiatives of the above sustainability criteria, all businesses show weaknesses and suggestions and recommendations for future research are provided.