Από το κράτος πρόνοιας στο κράτος εθνικής ασφάλειας: η πολιτική διαχείριση της δημοσιονομικής κρίσης του 2008 και της πανδημίας του 2020

Abstract

Σκοπός της παρούσα εργασίας είναι η κριτική διαπραγμάτευση του τρόπου με τον οποίο οι ελληνικές κυβερνήσεις διαχειρίστηκαν την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και αντίστοιχα το καθεστώς διαχείρισης της πανδημίας που ξέσπασε το 2020.Η διαπραγμάτευση των δύο κρίσεων εν αντιθέσει με τις διακηρύξεις της πολιτικής εξουσίας δεν αποτελεί αντανακλαστική απάντηση του κράτους έναντι μιας αναπάντεχης κατάστασης με γνώμονα το «γενικό συμφέρον» . Απεναντίας, η διαχείριση των κρίσεων αποτελεί για το πολιτικοοικονομικό κατεστημένο ευκαιρία ενεργοποίησης πολιτικών εργαλείων για τη δρομολόγηση διαδικασιών που ελάχιστη σχέση έχουν με τα αφηγήματα που αναπαράγονται κατά κόρον από τα μείζονα κανάλια επικοινωνίας. Αναζητώντας τη θεωρητική καταγωγή αυτών των εργαλείων, μπορούμε να διακρίνουμε τη σύνδεση των πολιτικών που εφαρμόστηκαν για τη διαχείριση της χρηματοπιστωτικής και της υγειονομικής κρίσης με τις προγραμματικές αρχές του νεοφιλελευθερισμού και συγκεκριμένα της αμερικανικής του εκδοχής, όπως αυτή διαμορφώθηκε από τα μέσα του 20ου αιώνα μέχρι σήμερα. Μέσα από τη αντιπαραβολή του κράτους πρόνοιας και του κράτους ασφαλείας, θα επιχειρηθεί η ανάδειξη της μακροϊστορικής συγγένειας του τελευταίου με το αστικό κράτος των αρχών της καπιταλιστικής ανάπτυξης και το πώς η κατίσχυση του νεοφιλελεύθερου κυβερνητικού παραδείγματος συνδέεται με την ανάδυση των αντικειμενικών συνθηκών για τη λειτουργία ενός ολοκληρωτικού, παγκόσμιου καπιταλισμού. Επιπλέον, στη βάση της παραπάνω υπόθεσης θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε την αντίφαση ανάμεσα στο δημοκρατικό ιδεώδες και τον αυταρχικό παρεμβατισμό, συμφυή στην πολιτική οργάνωση του ακραίου ανταγωνισμού της αγοράς. Παράλληλα με την υλοποίηση των όρων λειτουργίας μιας ανταγωνιστικής οικονομίας της αγοράς, οι πολιτικές αυτές παρουσιάζουν και μια δεύτερη πτυχή που δε συνδέεται άμεσα με το οικονομικό, παρότι η πραγματοποίησή της είναι απαραίτητη για την βέλτιστη λειτουργία της πρώτης. Πρόκειται για την ιδεολογικοπολιτική ευθυγράμμιση του κοινωνικού συνόλου με τα συμφέροντα της καπιταλιστικής τάξης και την φυσικοποίηση της εξουσίας της στις συνθήκες μιας ακραίως ανταγωνιστικής, παγκοσμιοποιημένης αγοράς. Μέσω της συγκριτικής αντιπαραβολής των ενεργειών της πολιτικής ηγεσίας θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε την σταδιακή εδραίωση των μηχανισμών του κράτους ασφαλείας κατά τη μνημονιακή περίοδο και την κλιμάκωσή τους με αφορμή την πανδημία.The purpose of this paper is to critically negotiate the way in which the Greek governments managed the 2008 financial crisis and, respectively, the management regime of the pandemic that broke out in 2020. The negotiation of the two crises, contrary to the declarations of political power, does not constitute a reflexive response of the state to an unexpected situation guided by the "general interest". On the contrary, the management of crises constitutes an opportunity for the political and economic establishment to activate political tools to launch processes that have little to do with the narratives that are abundantly reproduced by the major communication channels. By searching for the theoretical origin of these tools, we can discern the connection of the policies implemented to manage the financial and health crises with the programmatic principles of neoliberalism and specifically its American version, as it has been shaped since the mid-20th century until today. Through the comparison of the welfare state and the security state, an attempt will be made to highlight the macrohistorical affinity of the latter with the bourgeois state of the principles of capitalist development and how the dominance of the neoliberal governmental paradigm is linked to the emergence of the objective conditions for the functioning of a totalitarian, global capitalism. Furthermore, on the basis of the above hypothesis, we will try to highlight the contradiction between the democratic ideal and the authoritarian interventionism inherent in the political organization of extreme market competition. In parallel with the implementation of the operating conditions of a competitive market economy, these policies also present a second aspect that is not directly related to the economic, although its implementation is necessary for the optimal functioning of the first. This is the ideological-political alignment of the social whole with the interests of the capitalist class and the naturalization of its power in the conditions of an extremely competitive, globalized market. Through the comparative comparison of the actions of the political leadership, we will try to highlight the gradual consolidation of the mechanisms of the security state during the memorandum period and their escalation due to the pandemic.