Η σύσταση του ατομικού βιώματος εντός του συλλογικού βίου στο έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη

Abstract

Επανεξετάζοντας την ανθρώπινη συνθήκη με τη χειραφετική συνδρομή των εννοιών της "πράξης" και της "αυτοθέσμισης", ο Κορνήλιος Καστοριάδης διαμορφώνει μια πολιτική θεωρία υπό τους όρους της ιδιάζουσας αντίληψής του περί αυτονομίας και κοινωνικο-ιστορικού κόσμου. Η παρούσα διατριβή επικεντρώνεται στη συγκεκριμένη αντίληψη, επιχειρώντας να αναδείξει το δομικό της στοιχείο και, συνεκδοχικά, το θέμα που ανακύπτει από αυτή αναφορικά με το ζήτημα της αλήθειας. Χωρισμένη σε δύο μέρη, η σχετική εργασία τοποθετείται μεταξύ των δύο όψεων μιας και μόνο προσπάθειας να διαμορφωθεί μια βάση για την προσπέλαση της απάντησης του Καστοριάδη στο παραπάνω θέμα. Μετά τη διερεύνηση του καταγωγικού τόπου, των μέσων και των εργαλείων της απάντησης αυτής στο πρώτο μέρος της διατριβής, αποτυπώνοντας σταδιακά τη στροφή του στοχαστή από τη μαρξιστική θεωρία σε μια ψυχαναλυτική/κονστρουξιονιστική μέθοδο ανάλυσης, στόχος στο δεύτερο μέρος είναι η επαναδιαπραγμάτευση της κεντρικής του θέσης για το τρέχον ζήτημα. Σε αυτό το μέρος, το κυρίως μέρος της διατριβής, η ανάλυση του Καστοριάδη για μια αυτόνομη κοινωνία που διερωτάται διαρκώς σχετικά με τους λόγους της δράσης της, οδηγεί σε μια περαιτέρω διερώτηση αναφορικά με αυτούς τους λόγους - τον "τρόπο ύπαρξής" τους: εάν είναι αληθείς ή έγκυροι, πώς προκύπτουν και, επιπλέον, αφού προκύψουν, πώς αιχμαλωτίζουν σε προκαθορισμένους σκοπούς τα άτομα και, σύστοιχα, ό,τι τα άτομα θεωρούν πραγματικό. Υπ΄ αυτήν την έννοια, η συζήτηση εκεί για την "παράσταση" και το "σχήμα" διανοίγει έναν ορίζοντα για τη διασαφήνιση εκείνου που σε κάθε περίπτωση - στην περίπτωση της εκάστοτε προκείμενης κοινωνίας και, συγχρόνως, για καθένα από τα μέλη της - είναι σκεπτό ως αληθές σύμφωνα με τον Καστοριάδη, με έναν τρόπο που επιτρέπει τη θεώρηση της πολιτικής του θεωρίας στο σύνολό της.

Rethinking human condition through the liberating mediation of "praxis" and "self-institution", Cornelius Castoriadis provides an approach of political theory in terms of an explicit concept of autonomy and social-historical world. The thesis focuses on this concept, trying to illuminate its inner feature and, therefore, the problem that arises from it, concerning the question of truth. Split into two parts, the relevant work lies between two sides of one and only attempt to bring forth a basis for drawing Castoriadis’s answer to the problem mentioned above. After searching into its origins, means and tools in part one (1) of the thesis, showing gradually Castoriadis’s turn from the marxist theory to a psychoanalytic/constructionist method of analysis, part two (2) aims at renegotiating his standpoint over the current topic. In this part, the main part of the thesis, Castoriadis’s analysis of an autonomous society that interrogates perpetually itself about its reasons for acting, leads to a further interrogation about these reasons - their "mode of being": whether they are true or valid, how they arise and, furthermore, since they arise, how they capture individuals and what individuals presume real, as well, in determinate causes. Thus, the discussion there developed on "representation" and "schema" opens up a path to clarify what in each case - in case of the society concerned and, at the same time, by each one of its members - is thought to be true according to Castoriadis, in a way that allows consideration of his political theory in whole.