Η νέα τεχνολογία στην υπηρεσία του κοινωνικού ελέγχου και η προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου

Abstract

Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας έχει οδηγήσει στην τελειοποίηση των συστημάτων παρακολούθησης. Κάμερες, κατασκοπευτικοί δορυφόροι, σύγχρονες μέθοδοι βιομετρίας, το διαδίκτυο, τάσσονται στην υπηρεσία του κοινωνικού ελέγχου. Οι πολίτες κατασκοπεύονται καθημερινά, τα προσωπικά τους δεδομένα είναι καταχωρημένα σε περισσότερες από μια βάσεις δεδομένων χωρίς οι ίδιοι να το γνωρίζουν πάντα, οι κατάδικοι των σύγχρονων δυτικών κοινωνιών υφίστανται αυστηρότερες και μακροχρόνιες ποινές, όπου η επιτήρηση είναι διαρκής και εισβάλλει σε κάθε πτυχή της ιδιωτικής ζωής τους. Τα ατομικά δικαιώματα υποβαθμίζονται, ενώ την έλλειψή τους υπόσχεται να αναπληρώσει η ανέλεγκτη κρατική εξουσία με την παροχή ασφάλειας στους πολίτες· μιας ασφάλειας όμως που παρέχεται επιλεκτικά και θεωρείται ότι απειλείται από ομάδες πληθυσμού με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά (φυλής, θρησκεύματος, κοινωνικής κατηγορίας) που ανάγονται σε «πηγές εγκληματικότητας». Με αφετηρία τα παραπάνω, εύλογα αναρωτιέται κανείς, τί μπορεί να έχει δικαιολογεί μια τόσο ριζική απομάκρυνση από τις δικαιοκρατικές κατακτήσεις της νεοτερικότητας. Ακριβώς σ’ αυτή την ερώτηση έρχονται να απαντήσουν σημαντικοί σύγχρονοι θεωρητικοί όπως οι Feeley και Simon που εισήγαγαν την έννοια της διαχειριστικής δικαιοσύνης (actuarial justice), ο Niklas Luhmann και ο Ulrich Beck που ανέπτυξαν την έννοια της κοινωνίας της διακινδύνευσης (risk society) και άλλοι διανοητές της εποχής μας που συνετέλεσαν στην εξέλιξη των ανωτέρω θεωριών. Σ’ αυτό το πλαίσιο, αναδιαρθρώνονται το περιεχόμενο και οι διαδικασίες του κοινωνικού ελέγχου του εγκλήματος, μέσα από τη σύζευξή τους με την ολοένα και περισσότερο «πανοπτική» τεχνολογία. Η παρέμβαση του συστήματος απονομής της ποινικής δικαιοσύνης στο κοινωνικό γίγνεσθαι ακολουθεί πλέον μια προοπτική διαχείρισης του κινδύνου από το έγκλημα εγκαταλείποντας κάθε ενταξιακή μέριμνα για τους εγκληματίες.