Θαλάσσιες ζώνες και οριοθετήσεις στο Αιγαίο: η περίπτωση των θαλάσσιων πάρκων

Abstract

Η παρούσα εργασία ασχολείται με το ζήτημα των θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο πέλαγος και με το αποτύπωμα του στην ελληνοτουρκική διαφορά της οριοθέτησης. Το ερευνητικό ερώτημα που απαντάται είναι: «Πώς και γιατί τα θαλάσσια πάρκα κατέληξαν αντικείμενο διαμάχης αλλά και εργαλείο προώθησης θέσεων εξωτερικής πολιτικής για Ελλάδα και Τουρκία στο Αιγαίο». Μέσω ανάλυσης του διεθνούς νομικού πλαισίου (UNCLOS, CBD, BBNJ), του ευρωπαϊκού πλαισίου (MSFD, MSPD και Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός) και της μελέτης περίπτωσης, εξετάζονται η έννοια της θαλάσσιας κυριαρχίας, ο ρόλος των ΘΠΠ ως μέσο προώθησης θέσεων εξωτερικής πολιτικής και το αποτύπωμα των θαλασσίων πάρκων του Αιγαίου στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Καθώς τα θαλάσσια πάρκα δεν έχουν αποτελέσει ακόμα ευρέως, αντικείμενο ανάλυσης σε επίπεδο δευτερογενούς βιβλιογραφίας ως εργαλείο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, παρατίθενται τα παραδείγματα των χωρών της Μεγάλης Βρετανίας, της Γαλλίας και της Αυστραλίας, οι οποίες όπως αποδεικνύεται, χρησιμοποίησαν τις θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές για να αποκομίσουν οφέλη ή για να επιτύχουν στόχους της εξωτερικής τους πολιτικής. Τα κύρια ευρήματα, βασιζόμενα στη συγκριτική ανάλυση με τα παραπάνω παραδείγματα χωρών, τις επίσημες ανακοινώσεις Ελλάδας και Τουρκίας σε διεθνείς φορείς και την υπάρχουσα βιβλιογραφία για τις ελληνοτουρκικές διαφορές, δείχνουν πως το ζήτημα φαίνεται να προστίθεται ως ένα ακόμη πρόβλημα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις αν και χωρίς να οδηγεί σε κάποια σημαντική επιδείνωση. Έντούτοις μάλλον υπογραμμίζει το χάσμα που διέπει τις θέσεις των δύο χωρών για το Αιγαίο, την ασυμφωνία των προσεγγίσεων τους και την αδυναμία προσδιορισμού ακόμα και των προς επίλυση ζητημάτων. Η εργασία καταλήγει ότι η περιβαλλοντική πολιτική στο Αιγαίο είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γεωπολιτική στρατηγική, λειτουργώντας ως ένας επιπλέον παράγοντας έντασης μεταξύ των δύο χωρών.This thesis examines the issue of marine parks in the Aegean Sea and its impact on the Greek-Turkish dispute concerning the delimitation of maritime zones. The central research question addressed is: “How and why have marine parks become both an object of contention and a tool for advancing foreign policy positions by Greece and Turkey in the Aegean Sea?” Through analysis of the international legal framework (UNCLOS, CBD, BBNJ), the European framework (MSFD, MSPD and Maritime Spatial Planning), and a case-study approach, the study explores the concept of maritime sovereignty, the role of Marine Protected Areas (MPAs) as an instrument for promoting foreign policy objectives, and the actual impact of Aegean marine parks on Greek-Turkish differences. Since marine parks have not yet been widely analysed in secondary literature as a tool of Greek foreign policy, the thesis includes comparative examples from the United Kingdom, France and Australia, countries which, as demonstrated, have employed marine protected areas to derive benefits or achieve specific foreign policy goals. The main findings, drawn from comparative analysis with the above countries, official statements by Greece and Turkey in international fora, and the existing bibliography on Greek-Turkish relations, indicate that the marine parks issue appears to constitute yet another point of friction in Greek-Turkish relations, without causing any significant deterioration so far. Rather, it tends to highlight the underlying gap between the two countries positions on the Aegean Sea, the incompatibility of their approaches, and the persistent difficulty in even defining which issues are actually open to negotiation. The thesis concludes that environmental policy in the Aegean is strongly linked to geopolitical strategy, functioning as an additional factor of tension between the two countries.