Ανθρωπιστική προσέγγιση και εφαρμογή του Νέου Συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο: ο ρόλος του Frontex στη συνοριακή πολιτική της Ε.Ε

Abstract

Σκοπό της παρούσας διπλωματικής εργασίας συνιστά η κριτική εξέταση του Νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο με επίκεντρο το κενό μεταξύ της ανθρωπιστικής ρητορικής που το συνοδεύει και της πρακτικής υλοποίησης των ρυθμίσεών του, εντός του πλαισίου της συνοριακής διακυβέρνησης της Ε.Ε. Το ερευνητικό ερώτημα αυτής της διάστασης λόγων και έργων, θα επιχειρηθεί να ιδωθεί μέσα από την κανονικοποίηση των διαδικασιών ελέγχου και επιτήρησης, όπως αυτό μεταφράζεται στο ρόλο και στο καθηκοντολόγιο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex). H εργασία βασίζεται στην υπόθεση ότι, παρά την διακηρυγμένη ανθρωποκεντρική της στοχοθεσία, η συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβουλία έρχεται να μεταβάλλει το ενωσιακό κεκτημένο κατά τρόπο συμβατό με τη λογική του ελέγχου και της επιτήρησης, θέτοντας σε κίνδυνο ουσιαστικές εγγυήσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ενισχύοντας άμεσα και έμμεσα τις επιχειρησιακές και ελεγκτικές αρμοδιότητες του Οργανισμού. Η ουσιαστική αυτή αναβάθμιση, μέσα σε ένα περιβάλλον αμφισβητούμενης λογοδοσίας, έρχεται να δοκιμάσει εκ νέου τις δικλείδες ασφαλείας και προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η συστηματική ανάλυση – των κατά την κρίση του γράφοντος – βασικών κανονισμών του Νέου Συμφώνου (αλλά και πλέον συναφών με το έργο του Frontex), αναδεικνύει την αδιάλειπτη ένταση μεταξύ αποτελεσματικής συνοριακής διαχείρισης και ουσιαστικής προάσπισης των δικαιωμάτων προσφύγων και μεταναστών. Τέλος, επιβεβαιώνεται ο μετασχηματισμός του Frontex σε βασικό φορέα πολιτικών ελέγχου και επιτήρησης, αμφισβητώντας τη συνέπεια μεταξύ των διακηρύξεων της νέας συνοριακής διακυβέρνησης και του σεβασμού των αρχών του κράτους δικαίου.The purpose of this thesis is to critically examine the New Pact on Migration and Asylum, focusing on the gap between the humanitarian rhetoric that accompanies it and the practical implementation of its provisions within the framework of EU border governance. The research question of this gap between words and deeds will be addressed through the normalization of control and surveillance procedures, as reflected in the role and mandate of the European Border and Coast Guard Agency (Frontex). The paper is based on the assumption that, despite its declared human-centered objectives, this legislative initiative alters the EU acquis in a manner consistent with the logic of control and surveillance, jeopardizing substantive guarantees of fundamental rights and directly and indirectly strengthening the Agency's operational and control powers. This substantial upgrade, in an environment of questionable accountability, will once again test the safeguards and protections of human rights. A systematic analysis of what the author considers to be the key provisions of the New Pact (but also those most relevant to the work of Frontex) highlights the ongoing tension between effective border management and the effective protection of refugees and migrants. Finally, it confirms the transformation of Frontex into a key agent of political control and surveillance, calling into question the consistency between the declarations of the new border governance and respect for the principles of the rule of law.