Οι μετακινήσεις μειονοτικών της Θράκης στην Ημαθία: όψεις μιας άγνωστης ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης

Abstract

Η μόνη αναγνωρισμένη μειονότητα της Ελλάδας είναι η μουσουλμανική μειονότητα της Δυτικής Θράκης, όπως ορίζεται, στη Συνθήκη της Λοζάνης (24 Ιουλίου 1923). Τι συμβαίνει όμως όταν μέρος του πληθυσμού της μετακινείται σε περιοχή εκτός της ορισμένης; Η παρούσα διπλωματική εργασία μελετά τις μετακινήσεις μελών της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης προς το νομό Ημαθίας, φαινόμενο που, αν και παρέμεινε στο περιθώριο της επίσημης ιστοριογραφίας, συνιστά κρίσιμη όψη της μεταπολεμικής ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης. Διερευνώνται οι κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες που προκάλεσαν το εν λόγω εσωτερικό μεταναστευτικό ρεύμα που εμφανίστηκε περίπου στα μέσα της δεκαετίας του 1940 και ερευνάται η εξέλιξη της πολιτισμικής ταυτότητας της μειονότητας στο νέο της περιβάλλον μέσα στο χρόνο. Μέσα από την ανάλυση βιβλιογραφικών πηγών, προφορικών μαρτυριών και τοπικών αρχείων, η εργασία αναζητά την διαμόρφωση της εθνοτικής ταυτότητας των μειονοτικών στην Ημαθία (ετεροπροσδιορισμός και αυτοπροσδιορισμός), ενώ αναλύεται ο τρόπος με τον οποίο η εγκατάστασή τους προσλήφθηκε από την τοπική κοινωνία, αλλά και κατά πόσο τα θεσμικά τους δικαιώματα απασχόλησαν το ελληνικό κράτος και ενίοτε την τουρκική διπλωματία. Το εν λόγω φαινόμενο αποτελεί ένα μικροϊστορικό παράθυρο μέσα από το οποίο δύναται να κατανοηθεί η αμφίσημη φύση των εθνικών πολιτικών, ελληνικής και τουρκικής, για τη μειονότητα. Οι μετακινήσεις αυτές εγγράφονται σε έναν σιωπηλό αλλά διαρκή εθνικό ανταγωνισμό, στον οποίο οι μειονοτικοί δρώντες δεν υπήρξαν απλώς αντικείμενα πολιτικής, αλλά και φορείς στρατηγικών ταυτότητας και πρακτικών επιβίωσης.The only officially recognized minority in Greece is the Muslim minority of Western Thrace, as defined in the Treaty of Lausanne (24 July 1923). But what happens when part of this population relocates beyond the region specified in the treaty? This paper investigates the internal migration of members of the Muslim minority of Thrace to the prefecture of Imathia, a phenomenon that, while largely absent from official historiography, constitutes a critical aspect of the post-war Greek-Turkish confrontation. The study examines the social and political conditions that gave rise to this internal migration flow, which emerged around the mid-1940s, and traces the evolution of the minority’s cultural identity in its new environment over time. Through the analysis of bibliographic sources, oral testimonies and local archival material, the research explores the formation of the ethnic identity among minority members in Imathia, both in terms of external categorization and self-identification. It also investigates how their settlement was perceived by the local society, and to what extent their institutional rights engaged the attention of the Greek state and, at times, the Turkish diplomacy. This phenomenon serves as a microhistorical lens through which the ambiguous nature of both Greek and Turkish national policies towards the minority may be better understood. These movements unfolded within a context of silent but ongoing national competition, in which minority actors were not merely passive subjects of policy, but also agents of identity strategies and survival practices.