Η ελληνική μικρασιατική πολιτική στο πλαίσιο των ευρύτερων εξελίξεων την επαύριον του Μεγάλου Πολέμου (1918-1919): μια διεθνική προσέγγιση

Abstract

Η παρούσα εργασία διερευνά την επιδίωξη της Ελλάδας να επεκταθεί στη Μικρά Ασία μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου μέσα στο πλαίσιο των ευρύτερων διεργασιών για την οριστική λύση του Ανατολικού Ζητήματος μετά την ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Παρά την ιστορική ευκαιρία που διανοιγόταν για την Ελλάδα να πραγματοποιήσει ένα σημαντικό βήμα προς την εκπλήρωση την εκπλήρωση της «Μεγάλης Ιδέας», με την επέκτασή της στην αντίπερα όχθη του Αιγαίου, η διεκδίκηση της Μικράς Ασίας θα ενέπλεκε την Ελλάδα ανάμεσα στους αλληλοσυγκρουόμενους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς των Μεγάλων Δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Έτσι, η προοπτική μιας ελληνικής Μικράς Ασίας θα συναντούσε πολύ λίγους φίλους και πάρα πολλούς εχθρούς. Στην εργασία, λοιπόν, εξετάζονται η πολιτική και οι πολυδιάστατες κινήσεις του Ελευθερίου Βενιζέλου από τον Οκτώβριο του 1918 έως τον Μάιο του 1919, με σκοπό την προώθηση της μικρασιατικής πολιτικής του, οι διχογνωμίες και οι ανταγωνισμοί των Μεγάλων Δυνάμεων στην περιοχή, καθώς και τα επιχειρήματα υπέρ ή κατά της παραχώρησης μικρασιατικών εδαφών στην Ελλάδα. Παράλληλα, για την καλύτερη κατανόηση της αλληλένδετης σχέσης της ελληνικής περίπτωσης με το ευρύτερο διεθνές πλαίσιο, επιστρατεύεται η προσέγγιση της διεθνικής ιστορίας (transnational history), η οποία εστιάζει στη μελέτη των εξελίξεων και των φαινομένων που διαπερνούν τα εθνικά σύνορα. Τελικός σκοπός της εργασίας είναι η προβολή των μακροπρόθεσμων μειονεκτημάτων της κατά τ’ άλλα σπουδαίας διπλωματίας του Βενιζέλου στη Συνδιάσκεψη Ειρήνης στο Παρίσι, η κατανόηση των σχετικών με το ζήτημα της ελληνικής επέκτασης στη Μικρά Ασία επιχειρημάτων στη γαλλική πρωτεύουσα, η ανάδειξη της προβληματικότητας της συμμαχικής απόφασης για την ελληνική απόβαση στη Σμύρνη σε σχέση με το πραγματικό εύρος της συμμαχικής υποστήριξης για μια ελληνική Μικρά Ασία, καθώς και η υπογράμμιση του στρατηγικού σφάλματος της προσήλωσης του Βενιζέλου στην προοπτική της Σμύρνης έναντι άλλων, με λιγότερο ρίσκο, εναλλακτικών. Τέλος, η παρούσα εργασία βασίζεται σε εκτενές αδημοσίευτο αρχειακό υλικό από ελληνικά, βρετανικά και αμερικανικά αρχεία, στον αθηναϊκό Τύπο και σε ευρεία ελληνική και διεθνή, πρωτογενή και δευτερογενή βιβλιογραφία.This thesis examines Greece's pursuit of expansion into Asia Minor after the end of World War I within the broader context of the processes aimed at finding a definitive solution to the Eastern Question following the defeat of the Ottoman Empire. Despite the historic opportunity that opened up for Greece to take a significant step towards fulfilling the "Megali Idea" by expanding to the opposite coast of the Aegean, the claim to Asia Minor would involve Greece in the conflicting imperialist rivalries of the Great Powers in the Eastern Mediterranean and the Middle East. Thus, the prospect of a Greek Asia Minor would find very few friends and a lot of enemies. This thesis examines the politics and multidimensional actions of Eleftherios Venizelos from October 1918 to May 1919, with the aim of promoting his Asia Minor policy, the disagreements and rivalries of the Great Powers in the region, as well as the arguments for and against the cession of Asia Minor territories to Greece. At the same time, in order to better understand the interrelationship between the Greek case and the broader international context, the approach of transnational history is employed, which focuses on the study of developments and phenomena that transcend national borders. The ultimate goal of this study is to highlight the long-term disadvantages of Venizelos's otherwise remarkable diplomacy at the Paris Peace Conference, to understand the arguments in the French capital concerning the issue of Greek expansion in Asia Minor, to highlight the problematic nature of the Allied decision on the Greek landing in Smyrna in relation to the actual extent of Allied support for a Greek Asia Minor, as well as highlighting the strategic error of Venizelos's commitment to the prospect of Smyrna, as opposed to other, less risky alternatives. Finally, this thesis is based on extensive unpublished archival material from Greek, British, and American archives, the Athenian press, and a wide range of Greek and international primary and secondary literature.