Το δικαίωμα του συνέρχεσθαι - Νομιμότητα και παρανομία

Abstract

Το δικαίωμα του συνέρχεσθαι, που παρέχει στους πολίτες τη δυνατότητα να συμμετέχουν ελεύθερα σε πορείες και διαδηλώσεις, θεωρείται ότι είναι απόρροια της «άμεσης δημοκρατίας» και αποτελεί μέσο συλλογικής έκφρασης γνώμης στις σύγχρονες πολιτείες. Καταχυρώνεται ήδη από τον προηγούμενο αιώνα σε όλα σχεδόν τα Συντάγματα των κρατών-μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης και προστατεύεται από Διεθνείς Συμβάσεις και κείμενα. Η ακώλυτη άσκηση του δικαιώματος έχει ανατεθεί σε θεσμικά όργανα -την Αστυνομία, η οποία μπορεί να παρίσταται στις δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις ή με αιτιολογημένη απόφαση να τις απαγορεύει, όταν χρειάζεται να διασφαλιστεί η δημόσια ασφάλεια. Ο συνδυασμός της τήρησης της αρχής της νομιμότητας και της αναλογικότητας θέτει ουσιαστικά τα όρια της επιτρεπόμενης αστυνομικής παρέμβασης, στις περιπτώσεις όπου επιβάλλονται περιορισμοί στο θεμελιώδες αυτό ατομικό δικαίωμα. Τα τελευταία χρόνια, το θέμα των δημοσίων συναθροίσεων, που αφορούν τις διαδηλώσεις έχει εξελιχθεί σε σημείο οξείας πολιτικής, κοινωνικής αλλά και ιδεολογικής αντιπαράθεσης. Ειδικότερα, οι διαδηλώσεις πραγματοποιούνται με υλικές ζημιές αλλά και ανθρώπινα θύματα, γεγονότα οριακά για τη δημόσια τάξη και ασφάλεια. Η διατάραξη αυτή της κοινωνικοοικονομικής ζωής της χώρας, έχει ως αποτέλεσμα να διατυπώνoνται αιτήματα περιορισμού του δικαιώματος. Η άσκηση βίας ως μέτρο επιβολής ή διατήρησης της δημόσιας τάξης, η οποία συνιστά την πιο έντονη και επαχθή μορφή κρατικής επέμβασης στη ζωή, στην ατομική ελευθερία και στην περιουσία των προσώπων, παραμένει ένα ευαίσθητο και διαχρονικό ζήτημα, που καθορίζει το περιεχόμενο του κράτους-δικαίου, σε κάθε εποχή.The right of assembly, which enables citizens to participate freely in marches and demonstrations, is considered an outgrowth of direct democracy and constitutes a means of collective expression of opinion in modern states. It has been enshrined since the previous century in nearly all the constitutions of the member states of the Council of Europe and is protected by international conventions and legal texts. The unobstructed exercise of this right has been entrusted to institutional bodies—namely the Police, which may be present at public outdoor gatherings or, by means of a reasoned decision, may prohibit them when necessary to safeguard public security. The combination of adherence to the principles of legality and proportionality essentially sets the limits of permissible police intervention in cases where restrictions are imposed on this fundamental individual right. In recent years, the issue of public assemblies, particularly demonstrations, has evolved into a point of acute political, social, and ideological confrontation. Demonstrations often occur with material damage and even human casualties—events that bring public order and security to a critical threshold. This disruption of the country’s socio-economic life has resulted in demands for the restriction of the right. The use of force as a measure for enforcing or maintaining public order—constituting the most intense and burdensome form of state intervention in the life, personal freedom, and property of individuals—remains a sensitive and enduring issue that shapes the substance of the rule of law in every era.