Νομοθεσία και πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη μείωση των εκπομπών και τη διαχείριση των αποβλήτων στον τομέα της ναυτιλίας, στο πλαίσιο της επίτευξης των στόχων της κλιματικής ουδετερότητας και της μηδενικής ρύπανσης

Abstract

Η ναυτιλία συνιστά ζωτικό στοιχείο της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του διεθνούς εμπορίου και σημαντικό πεδίο απασχόλησης. Αν και θεωρείται πιο βιώσιμος τρόπος μεταφοράς από τις αεροπορικές/οδικές, καθώς παράγει λιγότερες εκπομπές ανά μονάδα μεταφερόμενου φορτίου και παρόλο ότι έχει βελτιώσει το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα τα τελευταία χρόνια, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις, όσον αφορά την απαλλαγή της από τις ανθρακούχες εκπομπές και την αποτελεσματική διαχείριση των αποβλήτων της. Στην παρούσα διπλωματική εργασία αναλύονται η νομοθεσία και οι πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη μείωση των εκπομπών και τη διαχείριση των αποβλήτων στη ναυτιλία και αξιολογείται η αποτελεσματικότητά τους. Το 1ο Μέρος εξετάζει τα νομοθετικά εργαλεία για την μείωση των εκπομπών και την προώθηση ανανεώσιμων καυσίμων στην ναυτιλία στην Ε.Ε., όπως αυτά διαμορφώθηκαν, με γνώμονα την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων «Fit for 55». Ειδικότερα, αναλύονται η Οδηγία 2023/959, για την ένταξη της ναυτιλίας στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, οι Κανονισμοί: 2023/957 για την Παρακολούθηση, την Υποβολή εκθέσεων και την Επαλήθευση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, 2023/1805 για τη Χρήση ανανεώσιμων καυσίμων και καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, 2023/1804 για τις Υποδομές Εναλλακτικών Καυσίμων, καθώς και η Πρόταση για την αναθεώρηση της Οδηγίας για τη Φορολογία της Ενέργειας. Πέραν των ανωτέρω, και η Οδηγία 2023/2413 για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην απεξάρτηση της ναυτιλίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, η οποία, επίσης, εξετάζεται. Το 2ο Μέρος πραγματεύεται τη νομοθεσία σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων, ως προς την οποία αναλύονται η Οδηγία 2019/883, σχετικά με τις λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής, για την παράδοση αποβλήτων από πλοία και ο Κανονισμός 1257/2013 για την ανακύκλωση των πλοίων. Βασικός σκοπός της εργασίας είναι να αξιολογήσει την προσαρμοστικότητα της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στις διαρκώς ανακύπτουσες προκλήσεις στο ναυτιλιακό τομέα και να προσδιορίσει εάν οι, σχετικές, νομοθετικές πρωτοβουλίες και πολιτικές της Ένωσης κατορθώνουν να επιτύχουν τη βιώσιμη μετάβασή του στην κλιματική ουδετερότητα, σύμφωνα με τις εξαγγελίες της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.Shipping is a vital element of the global economy, as it is the backbone of international trade and an important source of employment. Although it is considered a more sustainable mode of transport than air/road, as it produces fewer emissions per unit of cargo carried and although it has improved its environmental footprint in recent years, it still faces major challenges in terms of decarbonisation and efficient waste management. This thesis analyses the legislation and policies of the European Union for the reduction of emissions and waste management in shipping and evaluates their effectiveness. Part 1 examines the legislative tools for reducing emissions and promoting renewable fuels in shipping in the EU, as they have been shaped, in the light of the European Green Deal, in the context of the "Fit for 55" package. In particular, the Directive 2023/959 on the inclusion of shipping in the Emissions Trading Scheme, the Regulations 2023/957 on Monitoring, Reporting and Verification of Greenhouse Gas Emissions, 2023/1805 on the Use of Renewable and Low Carbon Fuels, 2023/1804 on Alternative Fuel Infrastructure and the Proposal for the revision of the Energy Taxation Directive are analysed. In addition to the above, Directive 2023/2413 on Renewable Energy Sources plays an important role in decarbonising shipping, which is also under consideration. Part 2 deals with the legislation on waste management, in relation to which Directive 2019/883 on port reception facilities for the delivery of waste from ships and Regulation 1257/2013 on ship recycling are analysed. The main purpose of the study is to assess the adaptability of European legislation to the ever-emerging challenges in the maritime sector and to determine whether the relevant legislative initiatives and policies of the Union are succeeding in achieving a sustainable transition to climate neutrality, as announced in the European Green Deal.