Αμοιβαία αναγνώριση και προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων: το παράδειγμα της ευρωπαϊκής εντολής έρευνας

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει την Οδηγία 2014/41/ΕΕ της 3ης Απριλίου 2014 για την Ευρωπαϊκή Εντολή Έρευνας, καθώς και τον Ν. 4489/2017 με τον οποίο ενσωματώθηκε η Οδηγία στην ελληνική έννομη τάξη, ιδίως υπό το πρίσμα της αμοιβαίας αναγνώρισης και της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η ευρωπαϊκή εντολή έρευνας συνιστά το δεύτερο σημαντικότερο νομοθετικό εργαλείο της αμοιβαίας αναγνώρισης στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως «χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης». Με την Οδηγία θεσπίζεται ένα ενιαίο και ολοκληρωμένο σύστημα διασυνοριακής συγκέντρωσης αποδεικτικών στοιχείων, προς αντικατάσταση του προϊσχύσαντος κατακερματισμένου θεσμικού πλαισίου, στο κέντρο του οποίου βρίσκεται ένα και μοναδικό μέσο, η ευρωπαϊκή εντολή έρευνας. Μέσα από την ανάλυση των επιμέρους διατάξεων του θεσμού επιχειρείται να διαπιστωθεί κατά πόσο καθίσταται, πράγματι, ταχεία και αποτελεσματική η διαδικασία συλλογής αποδεικτικού υλικού μέσω της έκδοσης και εκτέλεσης της ευρωπαϊκής εντολής έρευνας, καθώς και να αναδειχθούν τα ερμηνευτικά και πρακτικά προβλήματα που ανακύπτουν. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην εξέταση της Οδηγίας υπό το πρίσμα της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων των υπόπτων και κατηγορουμένων, ως των άμεσα θιγόμενων προσώπων από την εφαρμογή της. Στα συμπεράσματα επιχειρείται μια συνολική αποτίμηση του θεσμού ως εργαλείου αμοιβαίας αναγνώρισης, με αναφορά τόσο στα πλεονεκτήματα που προσφέρει στη διασυνοριακή δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις όσο και στις προκλήσεις που ανακύπτουν αναφορικά με την επάρκεια και την αποτελεσματικότητα των εγγυήσεων προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων των υπόπτων και κατηγορουμένων.The present master’s thesis examines Directive 2014/41/EU of 3 April 2014 on the European Investigation Order, as well as Greek Law 4489/2017 by which the Directive was transposed into the Greek legal order, in particular in light of the principle of mutual recognition and the protection of fundamental rights. The European Investigation Order constitutes the second most significant legislative instrument implementing the principle of mutual recognition in the field of judicial cooperation in criminal matters within the European Union, understood as an “Area of Freedom, Security and Justice”. Through this Directive, a unified and completed system for the cross-border gathering of evidence is established, replacing the previously fragmented institutional framework, at the center of which lies a single instrument: the European Investigation Order. Through the analysis of the individual provisions of the instrument, the thesis seeks to assess whether the procedure for the collection of evidentiary material through the issuance and execution of a European Investigation Order is indeed rendered faster and more effective, while also highlighting the interpretative and practical issues that arise in its application. Particular emphasis is placed on examining the Directive from the perspective of the protection of the fundamental rights of suspects and accused persons, as those directly affected by its application. In the conclusions, an overall assessment of the instrument as a tool of mutual recognition is undertaken, with reference both to the advantages it offers for cross-border judicial cooperation in criminal matters and to the challenges that arise with regard to the adequacy and effectiveness of the guarantees for the protection of the fundamental rights of suspects and accused persons.