Η «δεύτερη ζωή» του Vygotsky: σκέψεις για την εκπαιδευτική αξιοποίηση του Vygotsky

Abstract

Το άρθρο εξετάζει τη «δεύτερη ζωή» του Vygotsky, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο οι ιδέες του επανεμφανίστηκαν και αξιοποιήθηκαν στη Δύση από τη δεκαετία του 1970 και έπειτα, ιδιαίτερα μέσα από το πέρασμα από τον γνωστικισμό στις κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις της μάθησης. Αναλύεται πώς ο Vygotsky υιοθετήθηκε επιλεκτικά ως θεωρητικό υπόβαθρο για νέα εκπαιδευτικά παραδείγματα, όπως η μάθηση μέσω συμμετοχής, η έννοια των κοινωνικών πρακτικών, η διαμεσολάβηση και η ζώνη επικείμενης ανάπτυξης, συχνά αποκομμένος από το αρχικό μαρξιστικό πλαίσιο του έργου του. Το άρθρο δείχνει ότι η αυξημένη αναφορά στον Vygotsky συνδέεται με κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές (νεοφιλελευθερισμός, μετασχηματισμοί στην εργασία, «κοινωνία της μάθησης»), ενώ παράλληλα προτείνει μια «επαν-οικειοποίηση» του έργου του ως εργαλείο κριτικής στην τρέχουσα εκπαιδευτική πολιτική και ως βάση για μια πιο ριζοσπαστική κατανόηση της σχέσης κοινωνίας μάθησης ανάπτυξης.

The article explores the “second life” of Vygotsky, meaning the way his ideas re emerged and were reinterpreted in the West from the 1970s onward, especially during the shift from cognitivism to sociocultural theories of learning. It examines how Vygotsky was selectively adopted as a foundational figure for new educational paradigms—such as learning as participation, social practices, mediation, and the zone of proximal development—often detached from the original Marxist framework of his work. The authors show that the rise of the “Vygotsky boom” is deeply connected to wider social and economic transformations (neoliberalism, new work environments, the “learning society”). They argue for reclaiming Vygotsky’s theoretical project as a means for critically examining contemporary educational policy and for envisioning a more socially grounded understanding of learning, development, and schooling.