Ο χρόνος και η φαντασία στο φιλοσοφικό έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη

Abstract

Η παρούσα εργασία εξετάζει τις έννοιες του χρόνου και της φαντασίας στο φιλοσοφικό έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη, εστιάζοντας στον μαγματικό χαρακτήρα της πραγματικότητας όπως αυτός εκδηλώνεται στο άτομο, την κοινωνία και τον κόσμο. Η προσέγγιση που υιοθετείται αποσκοπεί στη φιλοσοφική αποσαφήνιση των εννοιών αυτών, αποσπώντας τες από τις άμεσες πολιτικές αναφορές του καστοριαδικού έργου, προκειμένου να αναδειχθεί η οντολογική και κοσμολογική τους διάσταση. Αρχικά, η εργασία επιχειρεί μια σταδιακή εισαγωγή στη σκέψη του Καστοριάδη, με αφετηρία την ανθρώπινη ψυχή ως πηγή δημιουργίας μορφών και συγκρότησης του κόσμου, καθώς και τη θεμελιώδη σχέση της με τον Άλλον. Στη συνέχεια, αναλύεται ο κύκλος της Δημιουργίας ως βασική λειτουργία του Είναι, από την οποία αναδύονται οι θεσμοί, οι κοινωνικές νόρμες και οι συλλογικές σημασίες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σύλληψη της κοινωνίας ως κοσμικού συνόλου, στη δημιουργική της βάση, αλλά και στη σχέση της με το Χάος και την Άβυσσο ως τόπους γένεσης και καταστροφής του κόσμου. Η ανάλυση αυτή οδηγεί στη διερεύνηση της έννοιας του μάγματος και της λειτουργίας των μαγματικών μορφών, οι οποίες καθιστούν δυνατή την κατανόηση του προτάγματος της αυτονομίας. Στο κεντρικό μέρος της εργασίας εξετάζεται ο καστοριαδικός χρόνος, η πολλαπλότητα και η ετερογένεια των χρονικοτήτων, καθώς και η έννοια του άχρονου ή υπερχρονικού χρόνου. Η ανάλυση αυτή λειτουργεί ως βάση για τη διερεύνηση της φαντασίας ως θεμελίου του κόσμου και του ιδιοκόσμου, ως οργανωτικού παράγοντα της κοινωνικής ζωής και ως πεδίου ετερότητας και διαφοράς. Τέλος, η εργασία προσεγγίζει την έννοια του παρόντος και τον ψευδο-χαρακτήρα του κοινωνικού, προτείνοντας συμπεράσματα και ανοίγοντας προοπτικές για περαιτέρω φιλοσοφική έρευνα.The present study examines the concepts of time and imagination in the philosophical work of Cornelius Castoriadis, focusing on the magmatic character of reality as it is manifested in the individual, society, and the world. The adopted approach aims at the philosophical clarification of these concepts, detaching them from the immediate political references of Castoriadis’ work, in order to highlight their ontological and cosmological dimension. Initially, the study attempts a gradual introduction to Castoriadis’ thought, starting from the human psyche as the source of the creation of forms and the constitution of the world, as well as its fundamental relationship with the Other. Subsequently, the cycle of Creation is analyzed as the primary function of Being, from which institutions, social norms, and collective significations emerge. Particular emphasis is placed on the conception of society as a cosmic totality, on its creative foundation, and on its relation to Chaos and the Abyss as sites of the generation and destruction of the world. This analysis leads to an exploration of the concept of magma and the function of magmatic forms, which make possible the understanding of the project of autonomy. In the central part of the study, Castoriadian time is examined, along with the multiplicity and heterogeneity of temporalities, as well as the notion of atemporal or hypertemporal time. This analysis serves as the basis for the investigation of imagination as the foundation of the world and the idiosmos, as an organizing factor of social life, and as a field of otherness and difference. Finally, the study approaches the concept of the present and the pseudo-character of the social, proposing conclusions and opening perspectives for further philosophical research.