Καλλιτεχνικός χορός-πορνεία (sex show) : νοηματοδοτήσεις του σώματος σε μια επαγγελματική ομάδα-ταυτότητα και κοινωνικός αποκλεισμός

Abstract

Στα πλαίσια της παρούσας διπλωματικής εργασίας διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο το σώμα κατασκευάζεται κοινωνικά και περιθωριοποιείται, καθώς συνιστά βασικό πεδίο πολιτικής και πολιτισμικής δράσης. Πιο συγκεκριμένα, τα ερωτήματα που τίθενται αφορούν στο πώς εμπορευματοποιείται η επιθυμία και η ηδονή και πώς συγκεκριμένες νοηματοδοτήσεις της σεξουαλικότητας, συνδέονται με μηχανισμούς κοινωνικού αποκλεισμού στην Ελλάδα της σύγχρονης νεωτερικότητας. Το πεδίο έρευνας εστιάζεται στην εμπορική νομιμοποίηση της ηδονής μέσα από τα sex show, ειδικά τα τελευταία χρόνια, συνδέεται με το εμπόριο γυναικών με σκοπό την σεξουαλική εκμετάλλευση και με τόπο προορισμού την Ελλάδα, δηλαδή ενός είδους «κεκαλυμμένης» πορνείας. Μέχρι προσφάτως, η σύγχρονη κοινωνιολογία είχε πολύ λίγα πράγματα να επιδείξει για το πιο προφανές γεγονός της ανθρώπινης ύπαρξης, αυτό δηλαδή που τα ανθρώπινα όντα έχουν και ως ένα βαθμό είναι, το σώμα. Η απόρριψη του θετικισμού και του βιολογικού ντετερμινισμού του 19ου αι. χάριν του κοινωνικού ντετερμινισμού, είχε ως συνέπεια τον αποκλεισμό του σώματος από τη κοινωνιολογική φαντασία, δίνοντας έμφαση στο ρόλο πού έπαιξαν η κουλτούρα και ο συμβολισμός στην οργάνωση του ατόμου και της κοινωνίας. Τα τελευταία όμως χρόνια, η κοινωνιολογία του σώματος έχει αναδειχτεί σε θεμελιώδης θεματική στις κοινωνικές επιστήμες. Το σώμα προσλαμβάνεται όχι απλώς ως ένα φυσικό αντικείμενο αλλά ως κοινωνικά κατασκευασμένο, όπου συνιστά μια κοινωνική και πολιτική κατηγορία που έχει την ικανότητα να απορροφάει νοήματα. Το σώμα ως πρωταρχικό στοιχείο της ταυτότητας του σύγχρονου υποκειμένου, παραμένει ο τόπος μερικών από τις πιο βασικές μορφές της κοινωνικής ανισότητας και ελέγχου. Επιπλέον, έχει δοθεί μεγάλο βάρος στη σεξουαλικότητα ως βασικό στοιχείο της ταυτότητας και ως κοινωνικο-πολιτισμικό προϊόν. Οι προσεγγίσεις για τη σεξουαλικότητα που ως κοινό σημείο έχουν την αναγνώριση των κοινωνικών και ιστορικών πηγών των σεξουαλικών καθορισμών, προέρχονται από τους θεωρητικούς της διαντίδρασης (Gagnon & Simon), της ψυχανάλυσης (Lakan, Mitchell), τον μεταμοντέρνο φεμινισμό (Butler, Rubin, Sedgwick) και φυσικά από τον Foucault. Σύμφωνα με τον τελευταίο, τους τρεις τελευταίους αιώνες έχουμε μια έκρηξη Λόγων γύρω και σχετικά με το σεξ, στο ίδιο το πεδίο άσκησης της εξουσίας. Ο κόμβος της γνώσης με την ηδονή δεν διαχωρίζονται. Η προβολή από τα Μ.Μ.Ε. εκτεταμένων ρεπορτάζ για το εμπόριο λευκής σαρκός προβάλλοντας εικόνες γυναικών όπου δουλεύανε στο χώρο των sex club, καθώς και ύστερα από προσωπικό ενδιαφέρον για το πώς οι ίδιες οι χορεύτριες χειρίζονται το σώμα τους, τη σεξουαλικότητά τους κ.α. αποτέλεσαν την αφορμή προσέγγισης της συγκεκριμένης επαγγελματικής ομάδας. Η έρευνα είχε ποιοτικό χαρακτήρα και χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος των ημιδομημένων συνεντεύξεων σε συνδυασμό με επιτόπια παρατήρηση. Σε γενικές γραμμές διαπιστώνεται ότι οι γυναίκες που εμπορεύονται το σώμα τους και τη σεξουαλικότητά τους όπως είναι οι χορεύτριες των sex show, αναπτύσσουν τεχνικές ή πρακτικές για την διαφύλαξη της αυτονομίας τους, με σοβαρό όμως κόστος για τις ίδιες. Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν οι χορεύτριες -ιδιαίτερα από το πρώην ανατολικό μπλοκ- που πέφτουν θύματα τόσο οικονομικής όσο και σεξουαλικής εκμετάλλευσης.