Οι επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης στις εισοδηματικές ανισότητες: συστηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση με τη μέθοδο PRISMA

Abstract

Τα αντικρουόμενα αποτελέσματα των εμπειρικών μελετών που αφορούν την επίδραση της παγκοσμιοποίησης στις εισοδηματικές ανισότητες, έχουν αποτελέσει αντικείμενο έντονου επιστημονικού διαλόγου και αμφισβήτησης. Ο διάλογος αυτός επικεντρώνεται στο κατά πόσο η παγκοσμιοποίηση λειτουργεί ως μηχανισμός σύγκλισης των εισοδημάτων ή αντιθέτως, εντείνει τις ανισότητες εντός των εθνικών οικονομιών αλλά και μεταξύ των χωρών. Η παρούσα εργασία διερευνά τη φύση και την κατεύθυνση αυτής της επίδρασης, εστιάζοντας όχι μόνο γενικά στην παγκοσμιοποίηση αλλά και στους διαφορετικούς τύπους της παγκοσμιοποίησης, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο αυτοί διαμορφώνουν τη διανομή του εισοδήματος τόσο σε ανεπτυγμένες όσο και σε αναπτυσσόμενες οικονομίες. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, πραγματοποιήθηκε συστηματική ανασκόπηση σαράντα 40 εμπειρικών μελετών, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στη βάση δεδομένων SCOPUS κατά το διάστημα 2023–2024, ακολουθώντας το πρωτόκολλο PRISMA (Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses). Το πρωτόκολλο αυτό επιβάλλει μια αυστηρή διαδικασία εντοπισμού, διαλογής, αξιολόγησης καταλληλότητας και τελικής επιλογής των μελετών. Οι επιλεγμένες μελέτες περιλαμβάνουν συνολικά 194 οικονομετρικές εκτιμήσεις. Τα αποτελέσματα της ανασκόπησης αναδεικνύουν την έλλειψη συναίνεσης αναφορικά με τον συνολικό αντίκτυπο της παγκοσμιοποίησης στις εισοδηματικές ανισότητες. Εντούτοις, καταγράφεται σαφής διαφοροποίηση ανάλογα με το είδος της παγκοσμιοποίησης: η διεθνής εμπορική απελευθέρωση και η χρηματοπιστωτική παγκοσμιοποίηση συσχετίζονται με αύξηση των ανισοτήτων, κυρίως σε αναπτυσσόμενες και μεταβατικές οικονομίες. Αντίθετα, οι άμεσες ξένες επενδύσεις, η διεθνοποίηση της παραγωγής και οι κοινωνικο-πολιτισμικές μορφές παγκοσμιοποίησης φαίνεται ότι συνδέονται με περιορισμό των ανισοτήτων. Τα ευρήματα της μελέτης προσφέρουν πολύτιμο υλικό για την ενημέρωση και την διαμόρφωση στοχευμένων πολιτικών παρεμβάσεων, οι οποίες οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τόσο το είδος της παγκοσμιοποίησης όσο και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θεσμικού πλαισίου εκάστοτε χώρας. Τέλος, αναδεικνύεται η ανάγκη για περαιτέρω εστίαση της έρευνας στις επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης σε χώρες χαμηλού εισοδήματος, οι οποίες μέχρι στιγμής φαίνεται να παραμένουν υπο-εκπροσωπούμενες στην σχετική βιβλιογραφία.The conflicting findings of empirical studies concerning the impact of globalization on income inequality have been the subject of intense scholarly debate and contention. This discourse focuses on whether globalization acts as a mechanism for income convergence or, conversely, exacerbates inequalities both within national economies and between countries. The present study explores the nature and direction of this impact, focusing not only on globalization in general but also on its different types, as well as the ways in which these influence income distribution in both developed and developing economies. To achieve this objective, a systematic review of forty (40) empirical studies was conducted, all published in the SCOPUS database during the period 2023–2024, following the PRISMA protocol (Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses). This protocol imposes a rigorous process for identifying, screening, assessing the eligibility of, and finally selecting the studies. The selected studies include a total of 194 econometric estimates. The review's findings highlight the lack of consensus regarding the overall impact of globalization on income inequality. However, there is a clear differentiation based on the type of globalization: international trade liberalization and financial globalization are associated with rising inequalities, particularly in developing and transitional economies. In contrast, foreign direct investment, the internationalization of production, and socio-cultural forms of globalization appear to be linked to a reduction in inequalities. The study's findings offer valuable insights for informing and shaping targeted policy interventions, which should consider both the type of globalization involved and the specific institutional characteristics of each country. Finally, the need is underscored for further research focused on the effects of globalization in low-income countries, which thus far appear to be underrepresented in the relevant literature.