Η αναδιοργάνωση του ΝΑΤΟ μετά τον πόλεμο της Κορέας, 1950-1966: αίτια, στόχοι, πολιτικές

Abstract

Η ίδρυση του ΝΑΤΟ και η επακόλουθη, μετά τον πόλεμο της Κορέας, αναδιοργάνω-ση του που περιέλαβε επιγραμματικά: αναμόρφωση δομής διοίκησης, διεύρυνση της Συμμαχίας με την είσοδο νέων κρατών, αναθεώρηση και προσαρμογή στρατηγι-κών και πολιτικών, συνέβαλλαν στην βασική αρχιτεκτονική ασφαλείας του Ψυχρού Πολέμου του Δυτικού κόσμου. Η παρούσα διατριβή επιδιώκει μια μελέτη της ανα-διοργάνωσης του ΝΑΤΟ μετά τον πόλεμο της Κορέας από το 1950 έως 1966 εστιάζο-ντας στη διερεύνηση των αιτιών, στόχων καθώς και την ανάλυση των πολιτικών. Η προσέγγιση του θέματος της διατριβής θα πραγματοποιηθεί με ιστορική ανασκόπη-ση της εξεταζόμενης περιόδου με έμφαση στα κύρια γεγονότα - ορόσημα, που δια-δραμάτισαν κομβικό ρόλο στην αναδιοργάνωση της Συμμαχίας. Στο πρώτο κεφάλαιο παρατίθενται συνοπτικά τα γεγονότα και οι συνθήκες που προκάλεσαν την ανάδυση του Ψυχρού Πολέμου και πως αυτά οδήγησαν στην ίδρυση του ΝΑΤΟ, ενώ στο ίδιο κεφάλαιο αναδεικνύεται η σημαντική επίδραση του πολέμου της Κορέας στην πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στη Συμμαχία. Στο δεύτερο κεφάλαιο εξετάζεται το ιστορικό της σύστασης του Ανωτάτου Στρατηγείου Συμμαχι-κών Δυνάμεων Ευρώπης [Supreme Headquarters Allied Powers Europe (SHAPE)], η δομή διοίκησης του οποίου αποτέλεσε και πεδίο πολιτικών διαβουλεύσεων και συμβιβασμών, πλέον των στρατιωτικών και επιχειρησιακών απαιτήσεων. Το τρίτο και τέταρτο κεφάλαιο πραγματεύεται τη διεύρυνση/επέκταση του ΝΑΤΟ με είσοδο της Ελλάδας και της Τουρκίας στην Ατλαντική Συμμαχία, καθώς και την εισδοχή και τον επανεξοπλισμό της Δ.Γερμανίας. Τα παραπάνω γεγονότα ήταν αποτέλεσμα της επιμονής και σταθερής στάσης των ΗΠΑ παρά τις σοβαρές διαφω-νίες άλλων κρατών της Συμμαχίας. Η στρατηγική της Συμμαχίας και το στρατηγικό δόγμα των «μαζικών αντίποι-νων» αναλύονται στο πέμπτο κεφάλαιο. Στο έκτο κεφάλαιο εξετάζονται οι επιπτώ-σεις της προσπάθειας του Γάλλου πρόεδρου Ντε Γκώλ να αποκαταστήσει τη Γαλλία ως Μεγάλη Δύναμη και ως ισοτίμου εταίρου μεταξύ των ΗΠΑ και της Μ.Βρετανίας στη Συμμαχία αλλά και να ακολουθήσει μια πιο ανεξάρτητη στάση καθώς επιδιώκο-ντας την πρωτοκαθεδρία στην Ευρώπη. Το έβδομο κεφάλαιο αναλύει την αλλαγή της αμυντικής στρατηγικής του ΝΑΤΟ από τα «μαζικά αντίποινα» στην «ευέλικτη ανταπόδοση» στη δεκαετία του 1960 η οποία ήταν μία από τις σημαντικότερες προσαρμογές της Συμμαχίας κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Στο όγδοο κεφάλαιο περιγράφονται τα αποτελέσματα της κρίσης των πυραύλων στην Κούβα και της συμφωνίας ΗΠΑ και Ην.Βασιλείου στο Νασσάου, ως προς την απόκτηση των βαλλιστικών πύραυλων Polaris, στο πλαίσιο της Συμμαχίας. Στο ένατο κεφάλαιο αναδεικνύεται το ζήτημα του διαμοιρασμού των πυρηνι-κών εντός της Συμμαχίας και τη συναφή πρόταση για Πολυμερή Δύναμη [Multilateral Force (MLF) Proposal] ενώ αναλύονται τα κίνητρα αυτής της πρότασης και η στάση των Συμμάχων. Το δέκατο κεφάλαιο αναφέρεται στην αποχώρηση της Γαλλίας από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, τις επιπτώσεις και τους δημιουργου-μένους συσχετισμούς εντός της Συμμαχίας. Μέσα από την ιστορική ανασκόπηση των παραπάνω γεγονότων, θα αναζητη-θούν τα αίτια, οι στόχοι και οι πολιτικές της αναδιοργάνωσης του ΝΑΤΟ. Επίσης με την κριτική ανάλυση των ιστορικών γεγονότων της περιόδου θα επιχειρηθεί η απο-τίμηση της εξέλιξης και προσαρμογής της Ατλαντικής Συμμαχίας καθώς και οι επι-πτώσεις αυτής, τόσο στις πολιτικές των Συμμάχων όσο και στο διεθνές σύστημα. Τέλος, με την συγγραφή της διατριβής θα επιχειρηθεί η εξαγωγή συμπερασμάτων.The founding of NATO and its subsequent reorganization after the Korean War—which briefly included the reform of its command structure, the enlargement of the Alliance through the admission of new member states, and the revision and adapta-tion of strategies and policies—contributed to the basic security architecture of the Western world during the Cold War. This dissertation aims to study NATO’s reorgan-ization after the Korean War from 1950 to 1966, focusing on investigating its causes, objectives, and the analysis of its policies. The approach to the subject will be carried out through a historical review of the period under examination, with emphasis on the key milestone events that played a pivotal role in the Alliance’s reorganization. The first chapter briefly presents the events and circumstances that led to the emergence of the Cold War and how they resulted in the founding of NATO, while also highlighting the significant impact of the Korean War on U.S. policy toward the Alliance. The second chapter examines the background of the establishment of the Supreme Headquarters Allied Powers Europe (SHAPE), whose command structure became an area of political consultations and compromises, in addition to military and operational requirements. The third and fourth chapters discuss the enlargement/expansion of NATO with the entry of Greece and Turkey into the Atlantic Alliance, as well as the admission and rearmament of West Germany. These developments were the result of the persistence and firm stance of the United States, despite serious objections from other member states. The Alliance’s strategy and the strategic doctrine of “massive retaliation” are analyzed in the fifth chapter. The sixth chapter examines the implications of French President Charles de Gaulle’s effort to restore France as a Great Power and as an equal partner to the United States and the United Kingdom within the Alliance, while also pursuing a more independent stance as he sought primacy in Europe. The seventh chapter analyzes NATO’s shift in the 1960s from the strategy of “massive retaliation” to “flexible response,” which constituted one of the most sig-nificant adaptations of the Alliance during the Cold War. The eighth chapter de-scribes the effects of the Cuban Missile Crisis and the U.S.–U.K. Nassau Agreement regarding the acquisition of Polaris ballistic missiles within the framework of the Alliance. The ninth chapter highlights the issue of nuclear weapons sharing within the Alliance and the related proposal for a Multilateral Force (MLF), while analyzing the motivations behind this proposal and the positions of the Allies. The tenth chapter refers to France’s withdrawal from NATO’s integrated military command, the conse-quences of this decision, and the new dynamics created within the Alliance. Through the historical review of the above events, this dissertation will seek to identify the causes, objectives, and policies of NATO’s reorganization. Furthermore, by critically analyzing the historical developments of the period, it will attempt to assess the evolution and adaptation of the Atlantic Alliance and the consequences of this process, both on the policies of the Allies and on the international system. Final-ly, the dissertation will aim to draw conclusions from this analysis.