Μια μεγάλη ανατροπή: Η «ευρωπαϊκή προσφυγική κρίση» και ο νέος πατριωτισμός της «αλληλεγγύης»

Abstract

Το 2015 υπήρξε η χρονιά της μεγάλης ανατροπής. Αυτή συνέβη όχι εκεί που πολλοί την προσδοκούσαν, στη σφαίρα της οικονομικής πολιτικής και της σχέσης της χώρας με τους «εταίρους», αλλά κάπου αλλού, στο πεδίο υποδοχής του ξένου, όπου, ας μη γελιόμαστε, η Ελλάδα δοκιμάστηκε σκληρά και απέτυχε παταγωδώς την περίοδο 2010-2012, με την έκρηξη της ρατσιστικής βίας στα μεγάλα αστικά συγκροτήματα. Η τεράστια αύξηση του αριθμού των προσφύγων και των μεταναστών που ήρθαν στην Ελλάδα το δεύτερο εξάμηνο του 2015 δοκίμασε για άλλη μια φορά τα πολιτισμικά ανακλαστικά της ελληνικής κοινωνίας και, αυτή τη φορά, συνέβη κάτι που μοιάζει με θαύμα. Στο πεδίο της υποδοχής του ξένου, όπου επί μακρόν γινόταν μια σκληρή αναμέτρηση ανάμεσα στις δύο όψεις της «φιλοξενίας», την ετεροφιλία και την ετεροφοβία, αναδύθηκε ηγεμονική μια στάση που φαινόταν να ξεπερνά τις αντιφάσεις και τις διχοστασίες που χαρακτηρίζουν την ιστορική συνείδηση της διαφοράς στον τόπο μας: η «αλληλεγγύη στους πρόσφυγες». Παρά τις ατέλειες και τις καθυστερήσεις, παρά τις αντιφατικές συμπεριφορές και τα αρνητικά παραδείγματα, η Ελλάδα πέρασε αυτή τη δοκιμασία που πολλοί περιέγραψαν ως μια «κρίση μέσα στην κρίση» με απροσδόκητη επιτυχία. Η ανοικτότητα επιβλήθηκε στη μίζερη, αντιδραστική κλειστότητα. Η συμπαράσταση στους πρόσφυγες, που συχνά αυθόρμητα γεννήθηκε στη βάση της κοινωνίας, κέρδισε κατά κράτος ̶ ίσως όχι παντού και με την ίδια ένταση ̶ τον πόλεμο των εντυπώσεων. Η χώρα, από μετεξεταστέα στο μάθημα του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πρωταθλήτρια σε ξενοφοβικές στάσεις στις τακτικές δημοσκοπήσεις της Eurostat και παραδοσιακό αντικείμενο στιγματισμού στις εκθέσεις των διεθνών οργανισμών, εξελίχθηκε σε αριστούχο της «αλληλεγγύης», παράδειγμα προς μίμηση σε όλη την ΕΕ.2015 has been the year of great upheaval. This happened not where many expected it, in the sphere of economic policy and the country's relationship with its “partners”, but somewhere else, in the field of welcoming the foreigner, where, let us not deceive ourselves, Greece was severely tested and failed miserably in 2010-2012, with the explosion of racist violence in the large urban complexes. The huge increase in the number of refugees and migrants who came to Greece in the second half of 2015 once again tested the cultural reflexes of Greek society and, this time, something like a miracle happened. In the field of welcoming the foreigner, where for a long time there was a fierce confrontation between the two aspects of “hospitality”, heterophilia and heterophobia, a hegemonic attitude emerged that seemed to overcome the contradictions and dichotomies that characterize the historical consciousness of difference in our country: the “solidarity with refugees”. Despite imperfections and delays, despite contradictory attitudes and negative examples, Greece passed this test, which many have described as a “crisis within a crisis” with unexpected success. Openness was imposed on miserable, reactionary closed-mindedness. Support for refugees, often spontaneously born at the grassroots of society, won by and large ̶ perhaps not everywhere and with the same intensity ̶ the war of impressions. The country, from being a failed student in the lesson on respect for human rights, a champion in xenophobic attitudes in regular Eurostat polls and a traditional object of stigmatisation in the reports of international organisations, has evolved into a champion of “solidarity”, an example to be emulated throughout the EU.