Η συνεργασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τρίτα κράτη για την ανάσχεση της θαλάσσιας μετανάστευσης: ζητήματα έμμεσης επαναπροώθησης, διεθνούς ευθύνης και προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Abstract

Η θαλάσσια μετανάστευση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδίως στο πλαίσιο της διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων της και της συνεργασίας της με τρίτα κράτη. Τα τελευταία χρόνια, η Ένωση έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο πλέγμα πολιτικών και επιχειρησιακών πρακτικών με στόχο την ανάσχεση των μεταναστευτικών ροών δια θαλάσσης, μεταφέροντας κρίσιμες λειτουργίες ελέγχου και επιτήρησης εκτός του ευρωπαϊκού εδάφους. Ωστόσο, οι πρακτικές αυτές εγείρουν σοβαρά ζητήματα ως προς τη συμβατότητά τους με το διεθνές και ενωσιακό δίκαιο προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει κατά πόσο η συνεργασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τρίτα κράτη για την ανάσχεση της θαλάσσιας μετανάστευσης συμμορφώνεται με τις διεθνείς της υποχρεώσεις. Εστιάζει στις στρατηγικές εξωτερικής ανάθεσης, στη δράση και τον ρόλο του FRONTEX, καθώς και στα ζητήματα διεθνούς ευθύνης της Ένωσης και των κρατών-μελών της. Παράλληλα, αναλύεται η πρακτική της έμμεσης επαναπροώθησης και οι επιπτώσεις της στην ουσιαστική προστασία των μεταναστών, καθώς και ο ρόλος των μη κυβερνητικών οργανώσεων στο πεδίο της έρευνας και διάσωσης. Η εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, παρά την ύπαρξη ενός πυκνού νομικού πλαισίου προστασίας, οι υφιστάμενες πολιτικές ανάσχεσης της θαλάσσιας μετανάστευσης παρουσιάζουν σημαντικές αδυναμίες στην πρακτική εφαρμογή τους και δεν διασφαλίζουν επαρκώς τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων.Maritime migration constitutes one of the most significant challenges for the European Union, particularly in the context of managing its external borders and developing cooperation with third countries. In recent years, the Union has established an extensive set of political and operational practices aimed at containing maritime migratory flows, increasingly transferring key functions of border control and surveillance beyond European territory. These practices, however, raise serious concerns regarding their compatibility with international and EU human rights law. This Master’s thesis examines the extent to which the European Union’s cooperation with third countries in the context of maritime migration control complies with its international legal obligations. The analysis focuses on strategies of externalisation of border control, the role and activities of FRONTEX, and issues of international responsibility of the Union and its Member States. In parallel, the thesis explores the practice of indirect refoulement and its implications for the effective protection of migrants’ rights, as well as the role of non-governmental organisations in search and rescue operations at sea. The study concludes that, despite the existence of a dense legal framework for the protection of fundamental rights, current EU policies on maritime migration containment display significant shortcomings in their practical implementation and fail to ensure adequate respect for human rights.