Νευροεπιστήμη στην Ελλάδα: άκαιρη πολυτέλεια ή εφαλτήριο για ανάπτυξη;

Abstract

Η νευροεπιστήμη είναι κατεξοχήν και με την ουσιαστική σημασία της λέξης διεπιστημονικό γνωστικό πεδίο, τόπος συνάντησης –συχνά γόνιμης και ενίοτε συναρπαστικής– επιστημών που κατά παράδοση ανήκουν σε διαφορετικούς κλάδους, ακόμα και σε διαφορετικούς τρόπους σκέψης, αν θυμηθούμε τους δύο «πολιτισμούς» του C. P. Snow: η βιολογία και η ψυχολογία, η γενετική και η ψυχιατρική, η νευρολογία και η γλωσσολογία, η μηχανική/μηχανολογία (engineering) και η φιλοσοφία. Αυτή η συνθετική προσέγγιση αντανακλάται στα κεντρικά ερωτήματα της σύγχρονης νευροεπιστήμης: το πώς η αλληλεπίδραση γενετικού υλικού και περιβάλλοντος καθορίζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τη δημιουργία των νευρωνικών δικτύων το πώς οι εμπειρίες –κυρίως οι πρώιμες αλλά όχι μόνο– μεταβάλλουν τη λειτουργία και τη δομή αυτών και ως εκ τούτου επηρεάζουν τη συμπεριφορά του ατόμου και συντελούν στη σταδιακή συγκρότηση της αυτοβιογραφικής μνήμης και της αίσθησης του εαυτού το ποια είναι η βιολογική βάση εκφυλιστικών παθήσεων τύπου Alzheimer και Parkinson, που εξίσου σταδιακά μπορεί να οδηγήσει στην απώλεια αυτής το πώς κατασκευάζονται τα προϊόντα της αντίληψης μέσα από τη σύνθεση της εξωτερικής πραγματικότητας, των ιδιοτήτων και περιορισμών του νευρικού μας συστήματος και της φυσικής αλλά και κοινωνικής παρουσίας του ατόμου στον κόσμο και, βέβαια, το holy grail της νευροεπιστήμης, η αναζήτηση του περίφημου «νευρωνικού κώδικα», ακόμα ελάχιστα κατανοητού: του τρόπου, με άλλα λόγια, με τον οποίο τα νευρωνικά δίκτυα επεξεργάζονται πληροφορίες και αναπαριστούν αντικείμενα, αναμνήσεις, ιδέες, την ίδια τη συνείδηση. Αυτά όλα είναι ζητήματα η διερεύνηση (κατανόηση;) των οποίων θα επηρεάσει καθοριστικά τις ιατρικές επιστήμες και κατ’ επέκταση την οικονομία του μέλλοντος. Και είναι τα περισσότερα ζητήματα τα οποία μελετούν οι 60+ ερευνητικές ομάδες που δραστηριοποιούνται αυτή τη στιγμή στον χώρο των νευροεπιστημών στα διάφορα Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Κέντρα της χώρας μας. Τα αποτελέσματα αυτών των μελετών είναι ελάχιστα γνωστά στο ευρύ κοινό, παρόλο που χαίρουν εκτίμησης στη διεθνή επιστημονική κοινότητα, και αυτό βάσει των κριτηρίων που συνήθως χρησιμοποιούνται για να αξιολογήσουν και να αποτιμήσουν αυτή τη δουλειά.Neuroscience is quintessentially and in the substantive sense of the word an interdisciplinary field of knowledge, a meeting place—often fertile and sometimes fascinating—of sciences that traditionally belong to different disciplines, even to different modes of thinking, if we recall C. P. Snow's two "cultures": biology and psychology, genetics and psychiatry, neurology and linguistics, engineering and philosophy. This synthetic approach is reflected in the central questions of modern neuroscience: how the interaction between genetic material and environment determines brain development and the creation of neural networks; how experiences—especially early ones but not exclusively—alter their function and structure and therefore affect individual behavior and contribute to the gradual formation of autobiographical memory and sense of self; what is the biological basis of degenerative conditions like Alzheimer's and Parkinson's, which can equally gradually lead to its loss; how the products of perception are constructed through the synthesis of external reality, the properties and limitations of our nervous system, and the physical and social presence of the individual in the world; and, of course, the holy grail of neuroscience, the search for the famous "neural code," still poorly understood: the way, in other words, in which neural networks process information and represent objects, memories, ideas, consciousness itself. These are all issues whose investigation (understanding?) will decisively influence the medical sciences and, by extension, the economy of the future. And these are mostly issues studied by the 60+ research groups currently active in the field of neuroscience at various Universities and Research Centers in our country. The results of these studies are little known to the general public, despite being highly regarded in the international scientific community, based on the criteria typically used to evaluate and assess this work.