«Αυτή την καταδίκη την εξετέλεσα κι εγώ»: Το άσχημο μυστικό του Πρίμο Λέβι και η σχετικοποίηση του καλού

Abstract

Πριν από λίγες μέρες συνελήφθη ο Τζέρι Άνταμς, πολιτικός ηγέτης του Σον Φεν της Ιρλανδίας. Αιτία στάθηκε ένα πρόγραμμα προφορικής ιστορίας σε πανεπιστήμιο της Βοστόνης που ερευνούσε το ιρλανδικό ζήτημα, όπου διάφοροι συνεντευξιαζόμενοι τον καταδείκνυαν ως πολιτικά υπεύθυνο για την απαγωγή και δολοφονία της Τζιν ΜακΚόνβιλ ως «πληροφοριοδότριας», το 1972. Όλοι γνώριζαν πως ο Άνταμς, ο οποίος αρνείται τις κατηγορίες μετά βδελυγμίας είχε στενές σχέσεις με τον ΙΡΑ και κατ’ επέκταση με την πολιτική βία, χωρίς βέβαια να ξέρουμε με ακρίβεια ποια ήταν η (υποτιθέμενη) ανάμειξή του στη συγκεκριμένη υπόθεση. Τι γίνεται, όμως, όταν αποκαλύπτεται πως ένα παγκόσμιο σύμβολο ανθρωπιάς έχει εμπλακεί σε μια αντίστοιχη πράξη; Από τις αρχές του περσινού καλοκαιριού τα ιταλικά μέσα ενημέρωσης κατακλείστηκαν από αναφορές σε ένα νέο βιβλίο το οποίο αντιμετώπιζε με έντονα αναθεωρητική ματιά έναν από τους σύγχρονους ήρωες της ιταλικής διανόησης, και όχι μόνο. Τον κρατούμενο νούμερο 174517, ιταλό εβραϊκής καταγωγής, χημικό στο επάγγελμα, που επέζησε μετά από έντεκα μήνες στο κολαστήριο του Άουσβιτς και έγινε παγκοσμίως γνωστός από τη συγκλονιστική μαρτυρία του: τον Πρίμο Λέβι. Έκρυβε ο Λέβι ένα ένοχο μυστικό που δεν φανέρωσε ποτέ –ή φανέρωσε με μισόλογα– ένα μυστικό που μπορεί να αμαυρώσει μετά θάνατον την εικόνα του και την ηθική του υπόσταση στην Ιταλία, και όχι μόνο, ως θύματος της ναζιστικής θηριωδίας; Αυτό υποστηρίζει ο ιταλός ιστορικός Σέρτζο Λουτσάτο στο βιβλίο του με τίτλο Παρτιζάνοι: μια ιστορία της Αντίστασης [Sergio Luzzatto, Partigia. Una storia della Resistenza, Mondadori, Μιλάνο 2013].A few days ago, Gerry Adams, political leader of Sinn Féin in Ireland, was arrested. The cause was an oral history program at a Boston university that was investigating the Irish question, where various interviewees implicated him as politically responsible for the abduction and murder of Jean McConville as an "informant" in 1972. Everyone knew that Adams, who denies the charges with disgust, had close relations with the IRA and by extension with political violence, though of course we do not know precisely what his (alleged) involvement in this particular case was. What happens, however, when it is revealed that a global symbol of humanity has been implicated in a corresponding act? Since the beginning of last summer, Italian media have been flooded with references to a new book that addressed with intensely revisionist perspective one of the contemporary heroes of Italian intellect, and not only. Prisoner number 174517, Italian of Jewish origin, chemist by profession, who survived after eleven months in the hell of Auschwitz and became globally known from his shocking testimony: Primo Levi. Did Levi hide a guilty secret that he never revealed—or revealed in half-words—a secret that could posthumously tarnish his image and his moral standing in Italy, and not only, as a victim of Nazi bestiality? This is what Italian historian Sergio Luzzatto argues in his book titled Partisans: A History of the Resistance [Sergio Luzzatto, Partigia. Una storia della Resistenza, Mondadori, Milan 2013].