Αναπαραστάσεις του ελληνικού Tύπου για την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού (2022-2025)

Abstract

Η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών αποτελεί ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα και πολιτικά φορτισμένα ζητήματα της σύγχρονης εκπαιδευτικής πολιτικής στην Ελλάδα, καθώς υπερβαίνει τα όρια μιας διοικητικής διαδικασίας και συνδέεται με ζητήματα επαγγελματικής ταυτότητας, θεσμικής εξουσίας και κοινωνικής νομιμοποίησης. Μετά την ψήφιση του Ν. 4823/2021 και την επαναφορά της αξιολόγησης ύστερα από τέσσερις δεκαετίες, το ζήτημα επανήλθε δυναμικά στον δημόσιο διάλογο, συνοδευόμενο από έντονες πολιτικές και συνδικαλιστικές αντιπαραθέσεις. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο ο ελληνικός Τύπος αναπαριστά και πλαισιώνει την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών κατά την περίοδο 2020–2025, καθώς και η ανάλυση των ιδεολογικών, πολιτισμικών και ηθικών παραδοχών που εγγράφονται στον δημοσιογραφικό λόγο. Η έρευνα εξετάζει πώς συγκροτούνται νοήματα γύρω από την αξιολόγηση, ποιοι δρώντες αναδεικνύονται ως υπεύθυνοι ή ως απειλή και με ποιον τρόπο διαμορφώνεται η δημόσια εικόνα του/της εκπαιδευτικού. Μεθοδολογικά, η μελέτη βασίζεται στην ποιοτική ανάλυση περιεχομένου και στη θεματική ανάλυση άρθρων του ελληνικού έντυπου και ψηφιακού Τύπου, αξιοποιώντας το λογισμικό MAXQDA. Το θεωρητικό πλαίσιο αντλεί από τη θεωρία της αναπαράστασης (Hall), τη θεωρία των κοινωνικών αναπαραστάσεων (Moscovici, Jodelet) και τη θεωρία της πλαισίωσης (Goffman, Entman). Η ανάλυση οργανώνεται γύρω από δύο βασικούς άξονες: τις μορφές αναπαράστασης και τα κυρίαρχα δημοσιογραφικά πλαίσια. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η αξιολόγηση δεν συγκροτείται κυρίως ως παιδαγωγικό εργαλείο βελτίωσης, αλλά αγκυρώνεται σε σχήματα ελέγχου, επιτήρησης και κρίσης, συχνά ενεργοποιώντας ιστορικά φορτισμένες μνήμες επιθεωρητισμού. Ο/η εκπαιδευτικός αναπαρίσταται περισσότερο ως αντικείμενο πολιτικής διαχείρισης και ηθικής αξιολόγησης και λιγότερο ως φορέας επαγγελματικής γνώσης και παιδαγωγικής αυτονομίας. Παράλληλα, ο δημοσιογραφικός λόγος συμβάλλει στη φυσικοποίηση της αξιολόγησης ως «αναγκαίας μεταρρύθμισης», αποπολιτικοποιώντας τις σχέσεις εξουσίας που τη διαπερνούν. Η έρευνα προτείνει την ανανοηματοδότηση της αξιολόγησης με έμφαση στη διαφάνεια, τη συμμετοχικότητα και την επαγγελματική ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών, ώστε να αποσυνδεθεί από σχήματα ελέγχου και επιτήρησης. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη ενίσχυσης της θεσμικής λογοδοσίας του ίδιου του κράτους ως προς τα δεδομένα και τα αποτελέσματα της διαδικασίας. Σε επίπεδο δημοσιογραφικής πρακτικής, προτείνεται η υπέρβαση των πλαισίων πόλωσης και στερεοτυπικής αναπαράστασης, μέσω μιας πιο αναλυτικής, πολυφωνικής και κριτικά τεκμηριωμένης κάλυψης της εκπαιδευτικής πολιτικής. Η συμβολή της παρούσας έρευνας έγκειται αφενός στη συστηματική συνδυαστική αξιοποίηση της θεωρίας της αναπαράστασης και της θεωρίας της πλαισίωσης για τη μελέτη της εκπαιδευτικής πολιτικής στον ελληνικό Τύπο, και αφετέρου στη χαρτογράφηση ενός πρόσφατου και ακόμη ελάχιστα μελετημένου πεδίου: της δημόσιας επικοινωνιακής διαχείρισης της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών μετά την επαναθεσμοθέτησή της. Η εργασία συμβάλλει στη θεωρητική κατανόηση του ρόλου των μέσων ενημέρωσης ως μηχανισμών παραγωγής κοινωνικών αναπαραστάσεων και επαγγελματικών ταυτοτήτων, αναδεικνύοντας τον Τύπο ως ενεργό θεσμικό δρώντα στη διαδικασία νομιμοποίησης ή αμφισβήτησης εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεωνThe evaluation of teachers is one of the most controversial and politically charged issues in contemporary education policy in Greece, as it goes beyond the limits of an administrative procedure and is linked to issues of professional identity, institutional authority, and social legitimacy. Following the passing of Law 4823/2021 and the reinstatement of evaluation after four decades, the issue has returned forcefully to public debate, accompanied by intense political and trade union controversy. The purpose of this thesis is to investigate how the Greek press represents and frames the evaluation of teachers during the period 2020–2025, as well as to analyze the ideological, cultural, and ethical assumptions embedded in journalistic discourse. The research examines how meanings around evaluation are constructed, which actors are highlighted as responsible or as a threat, and how the public image of teachers is shaped. Methodologically, the study is based on qualitative content analysis and thematic analysis of articles in the Greek print and digital press, using MAXQDA software. The theoretical framework draws on representation theory (Hall), social representation theory (Moscovici, Jodelet), and framing theory (Goffman, Entman). The analysis is organized around two main axes: forms of representation and dominant journalistic frames. The findings show that assessment is not primarily constructed as a pedagogical tool for improvement, but is anchored in patterns of control, surveillance, and judgment, often triggering historically charged memories of inspection. Teachers are represented more as objects of political management and moral evaluation and less as agents of professional knowledge and pedagogical autonomy. At the same time, journalistic discourse contributes to the naturalisation of evaluation as a 'necessary reform', depoliticising the power relations that permeate it. The research proposes a redefinition of evaluation with an emphasis on transparency, participation, and the professional empowerment of teachers, so that it is disconnected from control and surveillance mechanisms. At the same time, it highlights the need to strengthen the institutional accountability of the state itself with regard to the data and results of the process. At the level of journalistic practice, it is proposed that the frameworks of polarization and stereotypical representation be overcome through more analytical, polyphonic, and critically documented coverage of educational policy. The contribution of this research lies, on the one hand, in the systematic combined use of representation theory and framing theory to study educational policy in the Greek press and, on the other hand, in mapping a recent and still little-studied field: the public communication management of teacher evaluation after its re-establishment. The thesis contributes to the theoretical understanding of the role of the media as mechanisms for the production of social representations and professional identities, highlighting the press as an active institutional actor in the process of legitimizing or challenging educational reforms.