Απεντοπισμός της τέχνης στη σφαίρα της επικοινωνίας: πολιτικές αναπερικειμενοποιήσεις

Abstract

Αντικείμενο της παρούσας εργασίας αποτελούν οι πολιτικές αναπερικειμενοποιήσεις της τέχνης κατά τον απεντοπισμό της στη σφαίρα της επικοινωνίας. Το εγχείρημα διακλαδώνεται σε δύο μέρη διαφορετικών επιπέδων αφαίρεσης. Στο πρώτο κεφάλαιο επιχειρείται μια κριτική βιβλιογραφική επισκόπηση για μια διεπιστημονική στοιχειοθέτηση της αναδίπλωσης της κουλτούρας στην επικοινωνία, εκκινώντας από το παράδειγμα της pop art. Βασικοί άξονες στοχασμού αποτελούν εδώ η αύξουσα κοινωνικοποιητική δυναμική της αναπαράστασης και η φυσικοποίηση της εικόνας ως πολιτισμικής γλώσσας τη δεκαετία του ’60, οι προσλήψεις της ιδεολογικής λειτουργίας της pop art και της θεαματοποίησης της κουλτούρας, οι ιστορικές προϋποθέσεις των θεωριών περί «τέλους της τέχνης» και του σχηματισμού της ως διακριτής σφαίρας εντός του κοινωνικού, η αποϋλοποίηση του καλλιτεχνικού έργου και η επιμεριστική λογική του pastiche ως το αισθητικό ισοδύναμο της αλλοτρίωσης. Στο δεύτερο κεφάλαιο επιχειρείται η ανάδειξη των τρόπων με τους οποίους η τέχνη αντλεί πολιτικό περιεχόμενο εγχεόμενη στη σφαίρα της επικοινωνίας εκκινώντας, επαγωγικά, από την ιστορική, συγκριτική, φαινομενολογική και ερμηνευτική προσέγγιση δύο περιπτώσεων της Ιστορίας της Τέχνης που εγγράφονται στις ευρύτερες παραδόσεις του subvertising και του culture jamming. Επιπλέον συζητείται κριτικά το πώς οι τεχνολογικοί, οικονομικοτεχνικοί, ιδεολογικοί και πολιτισμικοί μετασχηματισμοί, από τα τέλη της δεκαετίας του ’60 μέχρι τις αρχές του 21ου αιώνα, αντανακλώνται στον τρόπο με τον οποίο αρθρώνεται αισθητικά και φορμαλιστικά το καλλιτεχνικό έργο ως επικοινωνιακό γεγονός.This thesis examines the political re-contextualizations of art as it becomes de-localized within the sphere of communication. The inquiry is structured into two parts, corresponding to different levels of abstraction. The first chapter provides a critical literature review that seeks to establish an interdisciplinary framework for understanding the incorporation of culture into communication, with Pop Art serving as the point of departure. Key issues under discussion include the intensifying social dynamics of representation and the naturalization of the image as a cultural language in the 1960s, the ideological function of Pop Art and the spectacularization of culture, the historical conditions that supported theories of the “end of art” and the constitution of art as a distinct social sphere, the dematerialization of the artwork, and the partitioning logic of pastiche as the aesthetic counterpart of alienation. The second chapter highlights the ways in which art acquires political content when infused into the sphere of communication, proceeding inductively through a historical, comparative, phenomenological, and interpretative analysis of two cases in Art History that align with the broader traditions of subvertising and culture jamming. Finally, the study critically reflects on how technological, techno-economic, ideological, and cultural transformations—from the late 1960s to the early 21st century—are mirrored in the ways the artwork is aesthetically and formally articulated as a communicational event.