Οι NEETs και η στράτευση: κοινωνικοπολιτικές επιπτώσεις και συγκριτική ανάλυση υποχρεωτικής και εθελοντικής θητείας

Abstract

Η παρούσα εργασία εξετάζει κριτικά το φαινόμενο των NEETs μέσα από ένα διεπιστημονικό πλαίσιο που συνδυάζει θεωρίες μετάβασης της νεότητας, καθεστώτα πρόνοιας και κοινωνικού αποκλεισμού, με στόχο να φωτίσει τη σύνδεση ανάμεσα στη νεανική περιθωριοποίηση και τη στρατιωτική θητεία. Το ερευνητικό ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην απάντηση του ερωτήματος “Πώς επηρεάζει η μορφή της στρατολόγησης (υποχρεωτική ή εθελοντική) τους νέους NEETs σε όρους κοινωνικής ένταξης, επαγγελματικής αποκατάστασης και συμμετοχής στη δημόσια ζωή;”. Μεθοδολογικά ακολουθείται ερμηνευτική, ποιοτική και συγκριτική προσέγγιση, βασισμένη σε δευτερογενή ποσοτικά δεδομένα διεθνών οργανισμών και σε εκτενή βιβλιογραφική ανάλυση για τέσσερις χώρες: Ελλάδα, Ελβετία, Ιταλία, Ισραήλ. Τα κράτη επιλέγονται εξαιτίας διαφορετικών στρατολογικών προτύπων, ετερογενών κοινωνικοοικονομικών συνθηκών και διακριτού ιδεολογικού βάρους της θητείας, επιτρέποντας την ανάδειξη μοτίβων που συχνά διαφεύγουν από καθαρά ποσοτικές προσεγγίσεις. Η ανάλυση δείχνει ότι η υποχρεωτική θητεία μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να λειτουργήσει ως μηχανισμός κοινωνικής ένταξης, ενδυνάμωσης και απόκτησης δεξιοτήτων, ιδιαίτερα σε πλαίσια ισχυρής διασύνδεσης με την κατάρτιση και τις πολιτικές της νεολαίας. Αντίθετα, η μετάβαση σε αποκλειστικά εθελοντικό στρατό τείνει να περιορίζει τον συνεκτικό χαρακτήρα της θητείας, μετατρέποντάς την σε διέξοδο, κυρίως για νέους από χαμηλά οικονομικά στρώματα, άρα σε μηχανισμό μερικής, όχι καθολικής ενσωμάτωσης. Τέλος, η απάντηση δεν είναι μονοδιάστατη. Η μορφή της στρατολόγησης επηρεάζει τους NEETs μέσα από τη διασταύρωση θεσμικών ρυθμίσεων, κρίσεων, εκπαιδευτικών διαδρομών και ψυχοκοινωνικής ευαλωτότητας. Η θητεία ενδέχεται να αποτελέσει είτε γέφυρα συμμετοχής και επαγγελματικής αποκατάστασης, είτε παράγοντα αναπαραγωγής ανισοτήτων, ανάλογα με το εάν εντάσσεται σε μακροπρόθεσμες πολιτικές υποστήριξης των νέων.This paper critically examines the phenomenon of NEETs through an interdisciplinary framework that combines theories of youth transition, welfare regimes and social exclusion, with the aim of shedding light on the connection between youth marginalization and military service. The research focuses on answering the question: “How does the form of conscription (compulsory or voluntary) affect young NEETs in terms of social integration, professional rehabilitation and participation in public life?”. Methodologically, an interpretative, qualitative and comparative approach is followed, based on secondary quantitative data from international organizations and an extensive bibliographic analysis for four countries: Greece, Switzerland, Italy and Israel. The states are selected on the basis of different conscription models, diverse socio- economic conditions and the distinct ideological significance of military service, allowing for the emergence of patterns that often escape purely quantitative approaches. The analysis shows that compulsory military service can, under certain conditions, function as a mechanism for social integration, empowerment and skills acquisition, particularly when strongly linked to training and youth policies. Conversely, the transition to an exclusively voluntary army tends to limit the cohesive nature of military service, turning it into an escape route, mainly for young people from low economic backgrounds and thus, into a mechanism of partial, rather than general, integration. Finally, the answer is not one- dimensional. The form of recruitment affects NEETs through the intersection of institutional arrangements, crises, educational pathways and psychosocial vulnerability. Military service can either be a bridge to participation and professional rehabilitation or a factor in the reproduction of inequalities, depending on whether it is part of long- term youth support policies.