Περιφερειακός προγραμματισμός και περιφερειακή πολιτική: μία μετα-αξιολόγηση των ενισχύσεων της Περιφέρειας Αττικής

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τον περιφερειακό προγραμματισμό και την εφαρμογή της περιφερειακής πολιτικής στην Ελλάδα, εστιάζοντας στις Προγραμματικές Περιόδους των τελευταίων είκοσι πέντε ετών από το 2000 μέχρι σήμερα. Αρχικά, παρουσιάζεται το εννοιολογικό και θεσμικό πλαίσιο του περιφερειακού προγραμματισμού, καθώς και η διαχρονική εξέλιξή του σε εθνικό επίπεδο. Δίνεται έμφαση στη μεθοδολογία σχεδιασμού των περιφερειακών προγραμμάτων, στα στάδια υλοποίησης, στους εμπλεκόμενους φορείς, καθώς και στα εργαλεία αξιολόγησης των παρεμβάσεων. Στη συνέχεια, γίνεται αναφορά στο συνολικό προϋπολογισμό κοινοτικών κονδυλίων ανά Προγραμματική Περίοδο που χορηγήθηκαν στην Ελλάδα και συγκεκριμένα κατά τις προγραμματικές περιόδους Γ΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης 2000–2006, Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς 2007–2013, Εταιρικό Σύμφωνο για το Πλαίσιο Ανάπτυξης 2014–2020 και τις τελευταίες εξελίξεις της τρέχουσας περιόδου για το Εταιρικό Σύμφωνο Περιφερειακής Ανάπτυξης 2021–2027. Στο δεύτερο μέρος, η μελέτη επικεντρώνεται στην Περιφέρεια Αττικής, αναλύοντας τη διαχρονική πορεία των ενισχύσεων, μέσω των Επιχειρησιακών Περιφερειακών και Τομεακών Προγραμμάτων, κατά τις προγραμματικές περιόδους που αναφέρθηκαν παραπάνω, καθώς και η απορρόφηση τους ανά Άξονα Προτεραιότητας-Θεματικούς Στόχους-Στόχους Πολιτικής με καταγραφή και διαγραμματική απεικόνιση της απορρόφησης των πόρων. Τέλος, γίνεται αποτίμηση των αποτελεσμάτων των ενισχύσεων ανά προγραμματική περίοδο από το 2000 μέχρι σήμερα, αξιοποιώντας ποσοτικά δεδομένα και ποιοτικά στοιχεία από σχέδια αξιολόγησης και επίσημες εκθέσεις, αναδεικνύοντας τις προόδους που έχουν σημειωθεί διοικητικά και θεσμικά, τη βελτίωση ποιότητας ζωής των κατοίκων της Περιφέρειας Αττικής, αλλά και τις αδυναμίες-προβλήματα που εξακολουθούν να επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.This thesis explores regional planning and the implementation of regional policy in Greece, with a particular focus on the Programming Periods of the past twenty-five years, from 2000 to the present. The study begins by outlining the conceptual and institutional framework of regional planning, as well as its historical development at the national level. Particular emphasis is placed on the methodological approach to designing regional programs, the stages of their implementation, the key stakeholders involved, and the evaluation tools employed to assess the impact of interventions. Subsequently, the analysis turns to the overall allocation of European Union funds to Greece during each Programming Period, specifically covering the 3rd Community Support Framework (2000–2006), the National Strategic Reference Framework (2007–2013), the Partnership Agreement for the Development Framework (2014–2020), and the most recent developments of the current Partnership Agreement for Regional Development (2021–2027). The second part of the study focuses on the Region of Attica, examining the evolution of funding over time through both Regional and Sectoral Operational Programs. It investigates the absorption of resources by Priority Axis, Thematic Objectives, and Policy Objectives, providing both detailed documentation and graphical representation of fund absorption patterns. Finally, the thesis assesses the outcomes of the financial support across all Programming Periods from 2000 to the present. This assessment draws on both quantitative data and qualitative insights from existing evaluations and official plans, highlighting administrative and institutional advancements, improvements in the quality of life for residents in the Region of Attica, as well as persistent challenges and inefficiencies that continue to undermine the effectiveness of policy interventions.