Έμφυλες αναπαραστάσεις και «παλιός» ελληνικός κινηματογράφος

Abstract

Η παρούσα μελέτη αποσκοπεί στη σκιαγράφηση και χαρτογράφηση των έµφυλων αναπαραστάσεων στον Παλιό Ελληνικό Κινηματογράφο, εστιάζοντας στο πώς παρουσιάζονται οι γυναικείες μυθοπλαστικές παρουσίες. Ως υλικό έρευνας, χρησιμοποιούνται αποσπάσματα από έξι (6) ταινίες της δεκαετίας του 1960: 1) Το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο (1959), 2) Μανταλένα (1960), 3) Κορίτσια για φίληµα (1965), 4) Η γυνή να φοβήται τον άνδρα (1965), 5) Μια τρελή, τρελή οικογένεια (1965), 6) Οι θαλασσιές οι χάντρες (1967). Μέσω της ανάλυσης, πρόκειται να απαντηθούν τα εξής ερευνητικά ερωτήματα: (α) Ποια είναι τα κύρια στοιχεία έµφυλης αναπαράστασης και διχοτόμησης του κόσμου σε γυναικείο/ανδρικό που παρατηρούνται στη βιομηχανία του ελληνικού κινηματογράφου; (β) Τι σημαίνει (ξανα)βλέπουμε παλιές ελληνικές ταινίες, σε σχέση µε τα έµφυλα στερεότυπα; (γ) Πώς το υλικό των ταινιών που επιλέχθηκαν για ανάλυση έχει μετατραπεί σήμερα σε αντικείμενο cult ή σημείο αναφοράς στη σύγχρονη µιντιακή κουλτούρα της ελληνικής πραγματικότητας; (δ) Με ποιον τρόπο οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης συμβάλλουν στην αναπαραγωγή προτύπων και αναπαραστάσεων περασμένων δεκαετιών και πεποιθήσεων; Για μία ολοκληρωμένη απάντηση των παραπάνω ερωτημάτων, ως επιπλέον υλικό χρησιμοποιούνται αποσπάσματα των ταινιών «Το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο» και «Η γυνή να φοβήται τον άνδρα», τα οποία εμφανίζονται ως προϊόντα παρωδίας στην πλατφόρμα του TikTok. Στο κομμάτι της μεθοδολογίας, επιλέχθηκε η Θεματική Ανάλυση, ακολουθώντας τα έξι στάδια που προτείνουν οι Braun και Clarke. Έτσι, τα εννέα απομαγνητοφωνημένα κειμενικά αποσπάσματα κατηγοριοποιήθηκαν σε τρεις βασικούς θεματικούς άξονες, γύρω από τα έφμυλα ζητήματα και τη γυναικεία ταυτότητα. Η ανάλυση ολοκληρώθηκε με σύγκριση αποσπασμάτων του Παλιού Ελληνικού Κινηματογράφου που παρωδούνται μέσω TikTok βίντεο. Προχωρώντας στη συζήτηση και έπειτα στα συμπεράσματα, προκύπτει ότι παρά τις αλλαγές στη σύγχρονη μυθοπλασία, πολλά από τα στοιχεία των έφμυλων στερεοτύπων του Παλιού Ελληνικού Κινηματογράφου συνεχίζουν να αναπαράγονται. Συγκεκριμένα, μέσα από το πρίσμα των παραδοσιακών μέσων και των νέων ψηφιακών πρακτικών, παρατηρείται συνεχής σύγκρουση ανάμεσα στις πατριαρχικές δομές και τη φεμινιστική οπτική.This study aims to delineate and critically examine gender representations in Old Greek Cinema, with a particular focus on the portrayal of female fictional figures. The research draws upon excerpts from six films of the 1960s: 1) To xylo vgike app ton paradeiso (The slap came out of paradise, 1959), 2) Madalena (1960), 3) Koritsia gia filima (Girls for kissing, 1965), 4) I gyni na foveitai ton antra (The woman should fear the man, 1965), 5) Mia treli, treli oikogéneia (A crazy, crazy family, 1965), 6) Oi thalassies oi chantres (The blue beads, 1967). Through the lens of feminist and cultural theory, the analysis seeks to address the following research questions: (a) What are the dominant elements of gender representation and the binary opposition of male/female identities as constructed within the Greek film industry of the period (b) What are the implications of (re)watching old Greek films in the context of contemporary gender stereotypes? (c) How have selected filmic materials acquired cult status or become cultural reference points in contemporary Greek media culture? (d) In what ways do social media platforms contribute to the reproduction of past representations, gender models, and ideological beliefs? To provide a comprehensive response to these questions, additional material is drawn from user-generated TikTok parodies of «To xylo vgike app ton paradeiso» and «I gyni na foveitai ton antra». These reinterpretations are examined as contemporary recontextualizations of past narratives. Methodologically, the study employs Thematic Analysis, following the six-phase approach proposed by Braun and Clarke. Nine transcribed excerpts are categorized under three core thematic axes related to gendered subjectivity and female identity. The analysis culminates in a comparative reading between original film segments and their parodied counterparts on TikTok. The findings suggest that, despite evident transformations in contemporary fictional narratives, many of the gender stereotypes embedded in Old Greek Cinema continue to be reproduced. Notably, a persistent tension emerges between patriarchal structures and feminist critiques, as mediated through both traditional cinematic forms and emerging digital cultures