Σερβία: ο τελευταίος βαλκανικός σύμμαχος της Ρωσίας

Abstract

Η εργασία εξετάζει την περίπλοκη φύση των σερβορωσικών σχέσεων υπό το θεωρητικό πρίσμα των εθνικών συμφερόντων του Hans Morgenthau. Αποτελεί μια ποιοτική περιπτωσιολογική έρευνα βασισμένη μεθοδολογικά στην μελέτη ελληνόγλωσσων και ξενόγλωσσων βιβλιογραφικών πηγών που αποσκοπεί να αναλύσει τις επιμέρους πτυχές της ρωσοσερβικής «ειδικής σχέσης», όπως προκύπτουν από την σύνθεση της σερβικής ιδιάζουσας εξωτερικής πολιτικής και των ρωσικών βαλκανικών φιλοδοξιών που τροφοδοτούν τα εκατέρωθεν εθνικά συμφέροντα.

Η ανάλυση ξεκινά από τη θεωρητική θεμελίωση της έννοιας των εθνικών συμφερόντων στη ρεαλιστική παράδοση των διεθνών σχέσεων, εστιάζοντας στις κατηγορίες τους (ζωτικά, δευτερεύοντα, μόνιμα, μεταβλητά, γενικά, ειδικά). Στη συνέχεια, εξετάζονται οι συστημικοί και εσωτερικοί παράγοντες που επιτρέπουν τη στρατηγική εξισορρόπηση της Σερβίας μεταξύ Δύσης και Ρωσίας, οι στόχοι και τα μέσα της ρωσικής βαλκανικής πολιτικής, καθώς και η μεταξύ τους αλληλεπίδραση που διαμορφώνει τη σύγχρονη διμερή προσέγγιση. Το τελευταίο κεφάλαιο μεταφέρει τα δεδομένα από τη θεωρία στην πράξη, κατηγοριοποιώντας τα σημαντικότερα εθνικά συμφέροντα των δύο κρατών και εξετάζοντας τη συμβατότητά τους.

Τα ευρήματα της μελέτης αποκαλύπτουν ότι οι σχέσεις Βελιγραδίου-Μόσχας δεν αποτελούν ούτε μια μονολιθική συμμαχία ούτε μια απλή συνεννόηση για επιμέρους ζητήματα. Αντίθετα, συνιστούν μια πραγματιστική εταιρική σχέση όπου σημαντικά συμπληρωματικά και αντικρουόμενα συμφέροντα συνυπάρχουν. Συνεπώς, όσο οι υφιστάμενες συνθήκες παραμένουν αμετάβλητες, οι σερβορωσικές σχέσεις θα παραμένουν στενές, ακριβώς επειδή προωθούν σημαντικά εθνικά συμφέροντα των δύο κρατών. Τα εν λόγω συμπεράσματα συμβάλλουν στη βαθύτερη κατανόηση της βαλκανικής γεωπολιτικής και της δυναμικής αλληλεπίδρασης των εθνικών συμφερόντων στη διαμόρφωση της κρατικής συμπεριφοράς.

This study examines the complex nature of the serbo-russian relations through the theoretical lens of Hans Morgenthau's national interest framework. It is a qualitative case study based on a comprehensive review of Greek and international literature. The research aims to analyze the multifaceted aspects of the serbo-russian "special relationship" by exploring the interplay between Serbia’s unique foreign policy approach and Russia’s Balkan ambitions, both of which are shaped by their respective national interests.

The analysis begins with a theoretical exploration of the concept of national interest in the realist tradition of international relations, focusing on its categories (vital, secondary, permanent, variable, general, specific). Subsequently, it delves into the systemic and domestic factors enabling Serbia’s strategic balancing act between the West and Russia, the objectives and tools of Russia’s Balkan policy, and the interactions that define the contemporary bilateral relationship. The final chapter bridges theory and practice by categorizing the key national interests of both states and assessing their compatibility.

The findings reveal that the Belgrade-Moscow relations are neither a monolithic alliance nor a simple alignment on select issues. Instead, they represent a pragmatic partnership characterized by significant complementary and conflicting interests. Consequently, as long as the existing conditions remain unchanged, the serbo-russian relations will remain close, precisely because they advance key national interests for both states. These conclusions contribute to a deeper understanding of Balkan geopolitics and the dynamic interplay of national interests in shaping state behavior.