Συνηγορία για παιδιά σε κίνδυνο: ρόλος και προκλήσεις των δημοτικών κοινωνικών υπηρεσιών στον τομέα της παιδικής προστασίας

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνικοί λειτουργοί των κοινωνικών υπηρεσιών της τοπικής αυτοδιοίκησης α’ βαθμού διαχειρίζονται τις ολοένα και αυξανόμενες ανάγκες των παιδιών και των οικογενειών τους που διατρέχουν σοβαρούς κοινωνικούς κινδύνους κατόπιν εισαγγελικών παραγγελιών. Κεντρική υπόθεση της μελέτης αποτελεί η θέση ότι οι χρόνιες δομικές ελλείψεις (η σοβαρή και διαχρονική ανεπάρκεια ανθρώπινου δυναμικού και η απουσία εξειδικευμένων δημοτικών δομών ικανών να παρέχουν ολοκληρωμένες και συντονισμένες υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας με αποδέκτες τα παιδιά και τις οικογένειές τους), η αποψίλωση του κράτους πρόνοιας και η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων παιδικής προστασίας στην τοπική αυτοδιοίκηση αφενός περιορίζουν τη δυνατότητα των εμπλεκόμενων κοινωνικών λειτουργών να ασκήσουν ουσιαστική συνηγορία και να παρέχουν ολοκληρωμένη φροντίδα παρεμβαίνοντας έγκαιρα και προληπτικά και αφετέρου επιδεινώνουν τις συνθήκες εργασίας επιτείνοντας την επαγγελματική φθορά. Η απουσία ενός ενιαίου, εθνικού και συγκροτημένου συστήματος παιδικής προστασίας έχει ως άμεση επίπτωση την παράλληλη επιφόρτιση με αλλότρια καθήκοντα, εν προκειμένω τη διαχείριση περιπτώσεων παιδικής προστασίας, πέραν των βασικών υπηρεσιακών καθηκόντων από το σύνολο των δημοτικών κοινωνικών λειτουργών, οι οποίοι προσφέρουν τις υπηρεσίες τους είτε με μόνιμη σχέση εργασίας, είτε με συμβάσεις αορίστου χρόνου και είτε με συμβάσεις Ιδιωτικού Δικαίου Ορισμένου Χρόνου στο πλαίσιο συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων μέσω ανανεούμενων συμβάσεων ορισμένου χρόνου (ετήσιας διάρκειας) βάσει της σύστασης και της λειτουργίας των Ομάδων Προστασίας Ανηλίκων χωρίς να διαθέτουν απαραιτήτως τη σχετική με τη διαχείριση περιστατικών παιδικής προστασίας πείρα και τις απαιτούμενες εξειδικευμένες γνώσεις. Το εμπειρικό μέρος της εν λόγω εργασίας βασίζεται σε ποιοτική μεθοδολογία και περιλαμβάνει ημιδομημένες συνεντεύξεις με 8 κοινωνικούς λειτουργούς που διαχειρίζονται -μεταξύ άλλων- και υποθέσεις παιδικής προστασίας στο πλαίσιο της επαγγελματικής καθημερινής τους πρακτικής ως εργαζόμενοι σε δημοτικές κοινωνικές υπηρεσίες. Σκοπός της έρευνας είναι η αποτύπωση των εμπειριών τους σε σχέση με το αντικείμενο της παιδικής προστασίας, η σκιαγράφηση των υφιστάμενων προκλήσεων και δυσκολιών που αντιμετωπίζουν πάνω σε αυτό το πεδίο και η ανάδειξη της κριτικής τους προσέγγισης με στόχο την διατύπωση κρίσιμων θεσμικών ελλειμμάτων και προτάσεων πολιτικής για την ενίσχυση της παιδικής προστασίας σε εθνικό και τοπικό επίπεδο.This thesis examines how social workers in local government social services manage the ever-increasing needs of children and their families who are at serious social risk following prosecutor's orders. The central thesis of the study is that chronic structural deficiencies (serious and long-standing shortage of human resources and the absence of specialized municipal structures capable of providing comprehensive and coordinated social care services to children and their families), the dismantling of the welfare state and the transfer of child protection responsibilities to local authorities, on the one hand, limit the ability of social workers involved to provide effective advocacy and comprehensive care by intervening in a timely and preventive manner and, on the other hand, worsen working conditions exacerbating professional burnout. The absence of a uniform, national and structured child protection system has the direct effect of burdening municipal social workers with additional tasks, in this case the management of child protection cases, on top of their basic duties, who offer their services either on a permanent basis, on open-ended contracts, or on fixed-term private law contracts within the framework of co-funded programs through renewable fixed-term contracts (annual duration) based on the recommendation and operation of the Minors Protection Teams without necessarily having the relevant experience in managing child protection cases and the required specialized knowledge. The empirical part of this study is based on qualitative methodology and includes semi-structured interviews with eight social workers who, among other things, handle child protection cases as part of their daily professional practice as employees of municipal social services. The purpose of the research is to record their experiences in relation to child protection, to outline the existing challenges and difficulties they face in this field and to highlight their critical approach with the aim of identifying critical institutional shortcomings and policy proposals to strengthen child protection at the national and local level.