Για το βιβλίο: Νίκος Κ. Αλιβιζάτος, Πραγματιστές, δημαγωγοί και ονειροπόλοι: πολιτικοί, διανοούμενοι και η πρόκληση της εξουσίας

Abstract

Η ανάγκη να καταλάβουμε την πραγματικότητα της Ελλάδας του εικοστού αιώνα, αλλά και της Ελλάδας της κρίσης, οδηγεί συχνά όσο και εύλογα στην υιοθέτηση μακρο-κοινωνιολογικών ερμηνευτικών σχημάτων και αναλύσεων της διεθνούς πολιτικής οικονομίας. Τέτοια σχήματα και ερμηνείες είναι προφανώς απαραίτητα, αλλά δεν αρκούν, καθώς υποδεικνύουν τις αδρές γραμμές πάνω στις οποίες κινήθηκαν οι εξελίξεις. Για να εξηγήσει κανείς πώς και γιατί επιλέχθηκε τελικά η συγκεκριμένη πορεία μιας χώρας, θα πρέπει, παράλληλα, να σκύψει πάνω στις προσωπικές πορείες των ηγετικών στελεχών και των διανοουμένων που ήταν πρωταγωνιστές των αποφάσεων ή συνδιαμορφωτές της ηγεμονίας των ιδεών, σε κάθε κρίσιμο σταυροδρόμι της πορείας της χώρας μας. Λίγοι μπορούν να αναλάβουν τέτοιο έργο, γιατί απαιτείται ο συγκερασμός της ευρυγώνιας ματιάς ενός συγγραφέα με ευρύτερη ιστορική παιδεία, με την ανάλυση που προσφέρει το μικροσκόπιο του ειδικού, που ξέρει πρόσωπα και πράγματα «από μέσα». Ο Νίκος Κ. Αλιβιζάτος, καθηγητής του συνταγματικού δικαίου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, συνδυάζει αυτές τις δύο ιδιότητες και τις θέτει στην υπηρεσία της συγγραφής ενός πανοράματος πολιτικών και διανοουμένων της Ελλάδας κατά την τελευταία εκατοπεντηκονταετία. Όλοι, κατά τον Αλιβιζάτο, μπορούν να ενταχθούν σε μια από τις εξής τρεις πολιτικές και πνευματικές παραδόσεις της σύγχρονης Ελλάδας: την αστική, τη σοσιαλδημοκρατική και την κομμουνιστική. Μέσα σε κάθε παράδοση, βρίσκει κανείς πραγματιστές, δημαγωγούς και ονειροπόλους ή συνδυασμούς αυτών. Ο καθένας τους χαρακτηρίζεται έμμεσα, παρά ρητά, από τον Αλιβιζάτο ως πραγματιστής, δημαγωγός ή ονειροπόλος, ανάλογα με τη στάση που τηρούσε απέναντι στο διαχρονικό αντικείμενο των ερευνών του συγγραφέα, δηλαδή απέναντι στους πολιτικούς θεσμούς.Αρκετούς από τους σύγχρονους πολιτικούς και διανοουμένους, τους οποίους ο Αλιβιζάτος παρουσιάζει κριτικά στο βιβλίο του, τους έχει γνωρίσει προσωπικά. Και αυτό γιατί ο ίδιος εκ καταγωγής είχε προσωπική εικόνα λαμπρών εκπροσώπων της αστικής παράδοσης (π.χ., του Θεοτοκά, του Βεγλερή, του Κουμάντου, του Καραπαναγιώτη) και ως νέος, μετά την ένταξή του στην ΕΚΟΝ «Ρήγας Φεραίος», απέκτησε στενή επαφή με διάσημους εκπροσώπους της κομμουνιστικής παράδοσης (π.χ., τον Κύρκο, τον Φιλίνη, τον Σβορώνο, τον Πουλαντζά). Επίσης, ο ίδιος, από το 1990 έως σήμερα, έχει συμβάλει ως διανοούμενος σε διάφορες εκδοχές της κεντροαριστεράς και γι’ αυτό έχει γνωρίσει και συνεργαστεί με εκπροσώπους της σοσιαλδημοκρατικής παράδοσης (π.χ., τον Σημίτη, τον Θέμελη, τον Γιαννίτση, τον Αλ. Δημαρά και βέβαια τον δάσκαλό του, Αριστόβουλο Μάνεση). Σίγουρα ο Αλιβιζάτος έχει μελετήσει το έργο όλων λεπτομερώς, παρουσιάζοντας στο παρελθόν, με διάφορες ευκαιρίες, κριτικές βιβλίων τους ή κάνοντας συνολική αποτίμηση της προσφοράς, αλλά και των λιγότερο πετυχημένων παρεμβάσεών τους.The need to understand the reality of Greece in the twentieth century, as well as the Greece of the crisis, often and reasonably leads to the adoption of macro-sociological interpretive schemes and analyses of international political economy. Such schemes and interpretations are obviously necessary, but they are not sufficient, as they indicate the broad lines along which developments moved. To explain how and why the specific course of a country was ultimately chosen, one must, at the same time, lean over the personal trajectories of the leading figures and intellectuals who were protagonists of the decisions or co-shapers of the hegemony of ideas, at each critical crossroads of our country's course. Few can undertake such a task, because it requires the combination of the wide-angle view of a writer with broader historical education, with the analysis offered by the microscope of the specialist, who knows persons and things "from within." Nikos K. Alivizatos, professor of constitutional law at the Law School of the University of Athens, combines these two qualities and puts them at the service of writing a panorama of politicians and intellectuals of Greece during the last century and a half. All, according to Alivizatos, can be included in one of the following three political and intellectual traditions of modern Greece: the bourgeois, the social democratic and the communist. Within each tradition, one finds pragmatists, demagogues and dreamers or combinations of these. Each of them is characterized implicitly, rather than explicitly, by Alivizatos as a pragmatist, demagogue or dreamer, depending on the stance he maintained toward the diachronic object of the author's research, that is, toward political institutions. Many of the contemporary politicians and intellectuals, whom Alivizatos presents critically in his book, he has known personally. And this is because he himself by origin had personal knowledge of brilliant representatives of the bourgeois tradition (e.g., Theotokas, Vegleris, Koumantos, Karapanagiotes) and as a young man, after his inclusion in EKON "Rigas Feraios," he acquired close contact with famous representatives of the communist tradition (e.g., Kyrkos, Filinis, Svoronos, Poulantzas). Also, he himself, from 1990 to today, has contributed as an intellectual to various versions of the center-left and therefore has known and collaborated with representatives of the social democratic tradition (e.g., Simitis, Themelis, Giannitsis, Al. Dimaras and of course his teacher, Aristovoulos Manesis). Certainly Alivizatos has studied the work of all in detail, presenting in the past, on various occasions, reviews of their books or making overall assessments of their contribution, as well as of their less successful interventions.