Από τον Althusser στο Deleuze: έρευνα για την ενδεχομενικότητα και την διαφορική οντολογία εντός της ταξικής πάλης

Abstract

Η έννοια της δομής αποτέλεσε κεντρικό άξονα της θεωρητικής σκέψης του 20ού αιώνα, σηματοδοτώντας μια ριζική επιστημολογική στροφή στην κατανόηση της γλώσσας, της κοινωνικής πραγματικότητας και της υποκειμενικότητας. Η σημειωτική τομή που εγκαινίασε ο Ferdinand de Saussure, μέσω της σύλληψης της γλώσσας ως συστήματος διαφορών και σχέσεων μεταξύ σημαίνοντος και σημαινόμενου, υπονόμευσε την προτεραιότητα της σταθερής Ουσίας και της συνειδησιακής υποκειμενικότητας, θέτοντας τις βάσεις του δομισμού και του μεταδομισμού στη γαλλική θεωρητική παράδοση. Παράλληλα, η κριτική στη διαλεκτική και η απομάκρυνση από ανθρωποκεντρικά μοντέλα σκέψης ανέδειξαν νέες μορφές κατανόησης της ιστορικότητας, της γνώσης και της επιστημονικής πρακτικής. Η παρούσα εργασία διερευνά την οντολογία της δομής όπως αναπτύσσεται στα κύρια έργα του Louis Althusser και του Gilles Deleuze, με στόχο την ανάδειξη σημείων σύγκλισης μεταξύ των δύο φιλοσόφων. Υποστηρίζεται ότι αμφότεροι διαμορφώνουν μια εμμενή, διαφορική και ενδεχομενική οντολογία της δομής, η οποία απορρίπτει τη στατική και υπερβατική σύλληψη της Ουσίας υπέρ ενός δυναμικού γίγνεσθαι. Η δομή νοείται όχι ως κλειστό και αμετάβλητο πλαίσιο, αλλά ως πεδίο εσωτερικών διαφοροποιήσεων και ενδεχομενικών μετασχηματισμών. Μέσα από τη συγκριτική ανάλυση των εννοιών της επικαθορισμένης δομής στον Althusser και της διαφοράς, της πολλαπλότητας και του δυνάμει στον Deleuze, η εργασία εξετάζει τις συνθήκες ανάδυσης του Νέου και τις πολιτικές συνέπειες αυτής της οντολογίας, ιδίως ως προς την κατανόηση της ταξικής πάλης και των κοινωνικών μετασχηματισμών.The concept of structure has been a central axis of 20th-century theoretical thought, marking a radical epistemological shift in the understanding of language, social reality, and subjectivity. The semiotic intersection initiated by Ferdinand de Saussure, through the conception of language as a system of differences and relations between signifier and signified, undermined the priority of fixed Essence and conscious subjectivity, laying the foundations of structuralism and post-structuralism in the French theoretical tradition. At the same time, the critique of dialectics and the departure from anthropocentric models of thought have highlighted new forms of understanding of historical procedures, knowledge, and scientific practice. This paper explores the ontology of structure as developed in the main works of Louis Althusser and Gilles Deleuze, with the aim of highlighting points of convergence between the two philosophers. It is argued that both formulate an immanent, differential, and contingent ontology of structure, which rejects the static and transcendental conception of Essence in favor of a dynamic becoming. Structure is understood not as a closed and unchanging framework, but as a field of internal differentiations and contingent transformations. Through the comparative analysis of the concepts of fixed structure in Althusser and difference, multiplicity, and potential in Deleuze, the paper examines the conditions of the emergence of the New and the political consequences of this ontology, especially in terms of understanding class struggle and social transformations.