Ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο και θρησκευτική διπλωματία : ο ρόλος της Ρόδου ως δίαυλος διαλόγου

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τον ρόλο της θρησκείας στις διεθνείς σχέσεις και ειδικότερα, τις δυνατότητες της θρησκευτικής και διαθρησκειακής διπλωματίας ως εργαλείου συμβολής στην περιφερειακή ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου. Σε μια περιοχή όπου οι γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις διαπλέκονται με βαθιά ριζωμένες θρησκευτικές ταυτότητες και συμβολισμούς, η έρευνα διερευνά κατά πόσο η θρησκεία μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως παράγοντας σύγκρουσης, αλλά και ως δίαυλος διαλόγου και οικοδόμησης εμπιστοσύνης.Σε θεωρητικό επίπεδο, η εργασία αναλύει τη θέση της θρησκείας στο πλαίσιο βασικών σχολών σκέψης των διεθνών σχέσεων, με έμφαση στον κλασικό ρεαλισμό, τον νεορεαλισμό και τον νεοφιλελευθερισμό, αναδεικνύοντας τις δυνατότητες ενσωμάτωσης μη υλικών μεταβλητών σε κρατοκεντρικά αναλυτικά σχήματα. Παράλληλα, παρουσιάζεται η έννοια της θρησκευτικής διπλωματίας, η ιστορική της εξέλιξη και ο ρόλος του διαθρησκειακού διαλόγου ως μορφής ήπιας ισχύος. Η εμπειρική ανάλυση επικεντρώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο, εξετάζοντας το γεωπολιτικό και θρησκευτικό της πλαίσιο, τις βασικές προκλήσεις ασφάλειας, καθώς και τις δυνατότητες και τα όρια της θρησκευτικής παρέμβασης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη Ρόδο ως μελέτη περίπτωσης, αναδεικνύοντας τη γεωστρατηγική της θέση, το ιστορικό πολυθρησκευτικό της αποτύπωμα και το θεσμικό της δυναμικό ως χώρου διαλόγου.Η εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η θρησκευτική διπλωματία δεν αποτελεί πανάκεια για τις συγκρούσεις της Ανατολικής Μεσογείου, δύναται όμως υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και με επίγνωση των περιορισμών της να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς την κρατική διπλωματία, συμβάλλοντας στην αποκλιμάκωση εντάσεων και στην ενίσχυση της περιφερειακής ασφάλειας.This Master’s thesis examines the role of religion in international relations and more specifically, the potential of religious and interreligious diplomacy as a tool contributing to regional security in the Eastern Mediterranean. In a region where geopolitical rivalries are intertwined with deeply rooted religious identities and symbols, this study explores whether religion can function not only as a factor of conflict but also as a channel for dialogue and confidence-building. At the theoretical level, the thesis analyzes the place of religion within major schools of thought in international relations, with particular emphasis on classical realism, neorealism, and neoliberalism, highlighting the possibilities for incorporating non material variables into state-centric analytical frameworks. At the same time, it presents the concept of religious diplomacy, its historical evolution, and the role of interreligious dialogue as a form of soft power. The empirical analysis focuses on the Eastern Mediterranean, examining its geopolitical and religious context, the main security challenges, as well as the possibilities and limitations of religious intervention. Particular emphasis is placed on Rhodes Island as a case study, highlighting its geostrategic position, its historical multi-religious imprint, and its institutional potential as a space for dialogue.The thesis concludes that religious diplomacy does not constitute a panacea for the conflicts of the Eastern Mediterranean; however, under specific conditions and with awareness of its limitations, it can function as a complementary tool to state diplomacy, contributing to the de-escalation of tensions and the strengthening of regional security.