Η εξέταση της αποτελεσματικότητας του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπό το πρίσμα της συμβολής του στην επίτευξη των στόχων της Συμφωνίας των Παρισίων και του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εξετάζει το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ) ως βασικό εργαλείο της ευρωπαϊκής και διεθνούς κλιματικής πολιτικής, αναλύοντας τον ρόλο του στην επίτευξη των στόχων της Συμφωνίας των Παρισίων και της κλιματικής ουδετερότητας. Το ΣΕΔΕ αναλύεται ως οικονομικό εργαλείο που αξιοποιεί μηχανισμούς αγοράς για την εσωτερίκευση του περιβαλλοντικού κόστους, προσφέροντας αποδοτικότητα και ευελιξία, καθώς και ως θεσμικός μηχανισμός πολυεπίπεδης διακυβέρνησης που ενσωματώνει την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Η εργασία παρακολουθεί την εξέλιξη του συστήματος από το Πρωτόκολλο του Κιότο έως τις μεταρρυθμίσεις της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της δέσμης «Fit for 55». Οι αρχικές του φάσεις χαρακτηρίστηκαν από αδυναμίες, όπως η υπερκατανομή δικαιωμάτων και οι χαμηλές τιμές άνθρακα, ενώ οι μεταγενέστερες μεταρρυθμίσεις ενίσχυσαν την αποτελεσματικότητα του συστήματος μέσω αυστηρότερων ορίων και μηχανισμών σταθεροποίησης. Η ανάλυση καταδεικνύει ότι το ΣΕΔΕ έχει συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση των εκπομπών, ιδίως στους τομείς της ενέργειας και της βιομηχανίας, υποστηρίζοντας την επίτευξη των ενωσιακών στόχων για το 2030 και το 2050. Ωστόσο, παραμένουν προκλήσεις που αφορούν την κοινωνική δικαιοσύνη, το κόστος ενέργειας και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Συνολικά, το ΣΕΔΕ έχει εξελιχθεί σε ένα δυναμικό εργαλείο, του οποίου η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από τη συνεχή προσαρμογή, αλλά και την ισορροπία μεταξύ περιβαλλοντικών, οικονομικών και κοινωνικών στόχων για δίκαιη και βιώσιμη ευημερία.This thesis explores the European Union Emissions Trading System (EU ETS) as a central instrument of European and international climate policy, focusing on its contribution to achieving the objectives of the Paris Agreement and the broader goal of climate neutrality. The EU ETS is examined both as a market-based instrument that utilizes economic mechanisms to internalize environmental costs—enhancing efficiency and flexibility—and as a multi-level governance framework that embodies the “polluter pays” principle. The study traces the system’s evolution from its inception under the Kyoto Protocol to the recent reforms introduced through the European Green Deal and the “Fit for 55” package. Its early phases were characterized by structural shortcomings, including the over-allocation of allowances and persistently low carbon prices. Subsequent reforms have progressively strengthened its effectiveness through the implementation of stricter emission caps and mechanisms designed to stabilize the carbon market. The analysis demonstrates that the EU ETS has contributed significantly to emissions reductions, particularly in the energy and industrial sectors, thereby supporting the EU’s climate targets for 2030 and 2050. Nonetheless, challenges remain, notably regarding social equity, rising energy costs, and the competitiveness of the European economy. Overall, the EU ETS has evolved into a dynamic and increasingly robust policy instrument, whose ongoing effectiveness depends on continuous adaptation and the careful balancing of environmental, economic, and social objectives to ensure a just and sustainable transition.