Τα δικαιώματα του παιδιού στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πολιτική για τα ασυνόδευτα ανήλικα. Εμπόριο παιδιών: θεωρία και πράξη σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο

Abstract

Η διπλωματική εργασία που ακολουθεί πραγματεύεται όπως προκύπτει και από τον τίτλο την πολιτική που ασκείται σε εθνικό αλλά και διεθνές, ιδίως δε ευρωπαϊκό επίπεδο, για τα ασυνόδευτα ανήλικα. Σε ένα πρώτο στάδιο, μετά από μία γενικότερη εισαγωγή αναφορικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα με έμφαση στα δικαιώματα των παιδιών αλλά και την εμφάνιση στο διεθνές προσκήνιο του ζητήματος των ασυνόδευτων ανηλίκων, θα δοθεί ο ορισμός βασικών εννοιών που θα βοηθήσουν στην κατανόηση και στην ορθότερη προσέγγιση του ζητήματος με τους όποιους προβληματισμούς δημιουργούνται και τα όποια συμπεράσματα προκύπτουν. Στο πρώτο μέρος, μετά τους ορισμούς, θα σκιαγραφηθεί το νομικό αλλά και θεσμικό πλαίσιο που καλύπτει τον θεσμό των ασυνόδευτων ανηλίκων, σε επίπεδο αρχικά διεθνές, έπειτα ευρωπαϊκό- ενωσιακό και τέλος σε επίπεδο εθνικό. Επιπλέον, θα γίνει μια παράθεση και περιγραφή μη κυβερνητικών και άλλων δομών σε διεθνές και σε εθνικό επίπεδο. Στο δεύτερο μέρος, θα περάσουμε στην πρακτική εφαρμογή και εν γένει στην κατάσταση που επικρατεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση με ειδικότερα παραδείγματα την Ισπανία, την Σουηδία και την Ελλάδα, χωρίς ωστόσο να επιχειρείται συγκριτική μελέτη των τριών αυτών κρατών μελών. Εντούτοις, επιδιώκεται η καταγραφή και ανάλυση της κατάστασης, και η απόσταση που ενδεχομένως υπάρχει μεταξύ θεωρίας- νομοθεσίας και πράξης- πρακτικής εφαρμογής στα κράτη μέλη αυτά που αντιμετωπίζουν σε μεγάλο βαθμό και γνωρίζουν σε βάθος το ζήτημα που μας απασχολεί. Όσον αφορά μάλιστα την περίπτωση της Ελλάδα, θα σκιαγραφήσουμε την κατάσταση που επικρατεί στην ελληνική επικράτεια, επιχειρώντας παράλληλα να εξετάσουμε κατά πόσο παρέχεται τελικά επαρκής προστασία στους ασυνόδευτους ανηλίκους στην χώρα μας. Στη συνέχεια, ακολουθεί η προσέγγιση του θέματος μέσα από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου με δύο υποθέσεις άξιες αναφοράς και μελέτης για την ευρωπαϊκή αλλά και εθνική έννομη τάξη. Στο τρίτο μέρος θα αναπτύξουμε το ζήτημα της εμπορίας παιδιών (child trafficking) εστιάζοντας ιδίως στον σύνδεσμο που εντοπίζεται ανάμεσα στο έγκλημα αυτό- που προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και πλήθος άλλα θεμελιώδη δικαιώματα των παιδιών- και στην πολιτική που εφαρμόζεται ή τελικά που δεν εφαρμόζεται για τα ασυνόδευτα ανήλικα- προσεγγίζοντας ιδίως το έγκλημα της εμπορίας παιδιών και εξετάζοντάς το ως ένα από τα αποτελέσματα κακής ή αναποτελεσματικής διαχείρισης, αντιμετώπισης και εν γένει πολιτικής για τα ασυνόδευτα παιδιά, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Τέλος, θα συνοψίσουμε με συμπεράσματα αλλά και τυχόν προβληματισμούς που προκύπτουν από τη μελέτη αυτή. Αξίζει να σημειωθεί ότι ένα θέμα όπως αυτό των ασυνόδευτων ανηλίκων, λόγω του ευαίσθητου χαρακτήρα που έχει από τη φύση του αλλά και της ιδιαιτερότητάς του καθόσον συνίσταται από πλήθος παραγόντων, όπως το παιδί, η μετανάστευση, η λαθρομετανάστευση, η οικογένεια, η κοινωνία κ.λπ., έχει απασχολήσει ήδη ακαδημαϊκούς, νομικούς, κοινωνικούς λειτουργούς, αστυνομικές αρχές αλλά και την ίδια την κοινωνία, οπότε με την παρούσα εργασία επιχειρείται μια διαφορετική ενδεχομένως προσέγγιση, ή τουλάχιστον, μια συγκέντρωση πολλών, ιδίως νεότερων στοιχείων και μια εν τέλει πιο προσωπική παράθεση των γεγονότων. Ας συμπληρώσουμε μάλιστα ότι παρά το γεγονός ότι το αντικείμενο της παρούσης εργασίας υπάγεται στο ευρύτερο θέμα της μετανάστευσης, των προσφύγων και ιδίως των λαθρομεταναστών αλλά και του ασύλου, πρέπει να τονισθεί πως το παρόν κείμενο επιδιώκεται να περιοριστεί στην ανάπτυξη ζητημάτων που άπτονται της πολιτικής αμιγώς για τα «ασυνόδευτα ανήλικα», χωρίς βέβαια να απουσιάζει η όποια αναφορά κρίνεται χρήσιμη στο γενικότερο πλαίσιο της μετανάστευσης και του ασύλου.The following thesis concerns in general children's fundamental rights and more specifically the policy for Unaccompanied Children (Minors) both in the European Union and in Greece, in the light of theory and practice. Moreover, as a study case we present the question of child trafficking as a result of poor or ineffective response to the question of unaccompanied minors. First of all, after the basic definitions that are necessary for the understanding of the subject, we present the legal framework at an international, European and national level that applies to unaccompanied children. Below, we will provide some information on non-governmental organizations and other bodies that act for the protection of unaccompanied minors at a national and an international level. In the second part, we will focus on the current situation both within the EU and in some member states, such as Spain, Sweden and Greece. Additionally, we will present two cases before the European Court of Human Rights in Strasbourg, that are of great importance as far as it concerns violations of the rights of unaccompanied children by member states. In the last part, we deal with the child trafficking issue insofar as there is a connection between policy for unaccompanied minors and child trafficking, especially, trafficking of unaccompanied children. Finally, we will sum up with some conclusions and possible concerns arising from this study.