Η ποινική προστασία των ατόμων με αναπηρία (ιδίως από σεξουαλική εκμετάλλευση)

Abstract

Τα άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ) αποτελούν μια ευάλωτη πληθυσμιακή ομάδα η οποία, κατά το παρελθόν, έχει βιώσει πολλαπλώς την ανισότητα. Όμως, σε μια φιλελεύθερη και πλουραλιστική κοινωνία, τα ΑμεΑ μπορούν με όρους ισοτιμίας να ζουν, να εκφράζονται και να συμμετέχουν, ενώ η σεξουαλική πτυχή της ύπαρξής τους δεν μπορεί να καταστέλλεται, να περιορίζεται ή να αποκρύπτεται. Η νομοθεσία, από την άλλη πλευρά, πρέπει, αφενός να εγγυάται την ελευθερία στην εκδήλωση της σεξουαλικότητας αφετέρου να προστατεύει τα ΑμεΑ από την σεξουαλική εκμετάλλευση. Το ποινικό δίκαιο σταθμίζει τις δύο ανάγκες, αφενός προφυλάσσοντας, αφετέρου αναπτύσσοντας την σεξουαλική ελευθερία των ΑμεΑ. Το έγκλημα της κατάχρησης σε ασέλγεια (άρ. 338 ΠΚ) ισορροπεί ανάμεσα στην προστασία του σεξουαλικού αυτοπροσδιορισμού και το δικαίωμα στη σεξουαλική ζωή των ατόμων με ανικανότητα για αντίσταση. Δεν εισάγεται, όμως, και δεν πρέπει να ερμηνευτεί έτσι, μια γενική επιταγή αποχής από την σεξουαλικότητα των ανήμπορων ατόμων, επιβάλλοντάς τα σε αναγκαστική εγκράτεια και εντείνοντας έτσι την περιθωριοποίηση και τον κοινωνικό τους αποκλεισμό. Πάντως, η διάταξη αυτή ενδέχεται να δημιουργήσει ζητήματα, καθώς μπορεί να θεωρηθεί ότι περιστέλλει τη προσωπική (σεξουαλική) ελευθερία των ατόμων με αναπηρία, ιδίως δε των ατόμων με ψυχική αναπηρία. Η διασφάλιση της ισονομίας των ΑμεΑ τελικά διέρχεται και μέσα από την εγγύηση της ακώλυτης πρόσβασης τους στην σεξουαλικότητα.The offense of abuse involving indecent acts (Article 338 of the Penal Code) strikes a balance between the protection of sexual self-determination and the right to a sexual life of persons incapable of resistance. However, it does not introduce—nor should it be interpreted as introducing—a general mandate of abstention from sexuality for helpless persons, imposing forced continence and thereby intensifying their marginalization and social exclusion. Nevertheless, this provision may give rise to concerns, as it could be considered to restrict the personal (sexual) freedom of persons with disabilities, particularly those with psychosocial disabilities. Ultimately, ensuring equality before the law for PwDs also entails guaranteeing their unobstructed access to sexuality.