Σύμβολα και ένοπλη πολιτική βία: χρήσεις του αντιδικτατορικού αγώνα στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης

Abstract

Η εν λόγω διπλωματική εργασία εξετάζει τον τρόπο που οι μεταπολιτευτικές ένοπλες ομάδες πολιτικής βίας αντιλαμβάνονταν τον αντιδικτατορικό αγώνα, αλλά και τις σχέσεις που άμεσα ή έμμεσα διεκδικούσαν μαζί του. Ειδικότερα, γίνεται λόγος για το ιδεολογικό πλαίσιο, τα κοινωνικά αφηγήματα, τα αιτήματα, αλλά και τους ηθικούς κώδικες που οι εν λόγω οργανώσεις αντλούσαν από τις ομάδες δυναμικής αντίστασης κατά τη διάρκεια της επταετίας. Αρχικά η έρευνα μας διαπιστώνει ότι τα πολιτικά αφηγήματα που σχετίζονταν με την ένοπλη δράση κέρδισαν σημαντική δημοφιλία κατά τη διάρκεια του αντιδικτατορικού αγώνα. Εξετάζοντας περιπτώσεις αντιδικτατορικών οργανώσεων με ριζοσπαστικότερα χαρακτηριστικά, καταφέραμε να απομονώσουμε τα γκεβαρικά, μαοϊκά κ.ά. αφηγήματα που παρουσίαζαν την ένοπλη δυναμική αντίσταση ως τον ουσιαστικότερο τρόπο αντιμετώπισης της δικτατορίας. Με το βλέμμα στραμμένο σε περιπτώσεις όπως το Κ29Μ (Κίνημα 29η Μάη), τη ΛΕΑ (Λαϊκή Επαναστατική Αντίσταση) και την 20ή Οκτώβρη, παρακολουθούμε την πορεία μελών των οργανώσεων τα οποία είτε φέρεται να συμμετείχαν στα αντάρτικα πόλης που δημιουργήθηκαν μετά την κατάρρευση της δικτατορίας (π.χ. Αλέξανδρος Γιωτόπουλος, Χρήστος Κασσίμης) είτε εκείνων οι οποίοι συνειδητά έβαλαν τέλος στην ένοπλη δράση τους (περίπτωση Νίκου Μανιού). Ειδικό βάρος δίνουμε στις ζυμώσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά την πρώτη εποχή της μεταπολίτευσης, διαπιστώνοντας ότι η μεγάλη πλειοψηφία των αγωνιστών και αγωνιστριών του αντιδικτατορικού αγώνα άφησαν πίσω τους την ένοπλη βία. Παράλληλα ενδελεχής είναι η ανάλυση σχετικά με τους κύκλους που έμειναν να πιστεύουν στη συνέχιση του ένοπλου αγώνα και το πως οι ριζοσπαστικοποιημένοι αυτοί χώροι αποτέλεσαν τη γενεσιουργό πράξη για τις οργανώσεις ΕΛΑ (Επαναστατικός Λαϊκός Αγώνας) και 17 Ν (Επαναστατική Οργάνωση 17 Νοέμβρη). Στη συνέχεια μελετήσαμε τις δολοφονίες των Ρίτσαρντ Γουέλς, Ευάγγελου Μάλλιου και Πέτρου Μπάμπαλη, από τις οργανώσεις 17 Ν και Ιούνης ’78, ως χαρακτηριστικά παραδείγματα του τρόπου που οι ένοπλες οργανώσεις της μεταπολίτευσης παρουσιάζονταν σαν συνεχιστές του αντιδικτατορικού αγώνα. Η θέση αυτή επαληθεύεται παντοιοτρόπως από τις προκηρύξεις που ακολούθησαν τις προαναφερθείσες εκτελέσεις, τόσο σε ότι είχε να κάνει με την πολιτική επίφαση των δράσεων όσο και το σκεπτικό πίσω από την επιλογή των στόχων. Οι αναφορές από το χώρο της ένοπλης πολιτικής βίας στον αντιδικτατορικό αγώνα βρίθουν. Με τις προκηρύξεις της 17 Ν, τα κείμενα της Αντιπληροφόρισης και τις αναφορές του ίδιου του Δημήτρη Κουφοντίνα, να υπογραμμίζουν τη «συγγένεια» που ο εν λόγω χώρος διεκδικούσε με τις οργανώσεις δυναμικής αντίστασης κατά της δικτατορίας. Φαίνεται δε, ότι η «συγγένεια» αυτή, ως κεντρικό στόχο είχε να δώσει στους αντάρτες πόλης έναν αυτοδικαιωτικό χαρακτήρα, μέσω της ηθικής νομιμοποίησης που εγγυάτο η παρακαταθήκη του αντιδικτατορικού αγώνα. Εξετάζοντας τον τρόπο που τα δύο αυτά ιστορικά πεδία περιπλέκονται (μεταπολιτευτική ένοπλη δράση και αντιδικτατορικός αγώνας) αναλύουμε τον τρόπο με τον οποίο μέλη των οργανώσεων κατά της δικτατορίας βρέθηκαν στο στόχαστρο των αρχών για πιθανές σχέσεις με την «τρομοκρατία». Όπως παρουσιάσαμε, οι διώξεις αυτές ήταν συχνές · με τη στοχοποίηση των αγωνιστών από τις αρχές και μερίδα του Τύπου να είναι συνεχής. Τέλος αναφερθήκαμε στη σκληρή κριτική που αντάλλασσαν σε αρκετές περιπτώσεις τα μέλη του αντιδικτατορικού αγώνα με τις οργανώσεις ένοπλης πολιτικής βίας. Τη μερίδα του λέοντος στο εν λόγω ζήτημα είχε η 17 Ν, η οποία πρωταγωνίστησε σε συγκρούσεις στον δημόσιο διάλογο, με πρόσωπα όπως, η Πέπη Ρηγοπούλου και ο Γιώργος Βότσης. Σε αυτόν τον διάλογο το μεγαλύτερο μέρος των πρωταγωνιστών αυτών, κράτησε εξαιρετικά αρνητική στάση απέναντι στις οργανώσεις ένοπλης πολιτικής βίας, θεωρώντας ότι οι οργανώσεις αυτές διαστρέβλωναν τα σύμβολα και τον χαρακτήρα του αντιδικτατορικού αγώνα.This thesis examines the ways in which Greek post-dictatorship armed political groups, perceived the anti-dictatorial resistance, as well as the types of relationships, direct or indirect, that they tried to establish with it. Specifically, it explores the ideological context, social narratives, demands, and moral codes these organizations derived from the anti-dictaroship resistance groups that operated during the seven-year Junta in Greece. The research first identifies those political narratives, involving armed action, that gained significant traction during the anti-dictatorial resistance. By analyzing cases of anti-junta organizations with more radical characteristics, we were able to isolate the Guevarist, Maoist, and other revolutionary narratives that presented armed resistance as the most effective way of confronting the dictatorship. Focusing on cases such as «K29M» (Κίνημα 29η Μάη), «LEA» (Λαϊκή Επαναστατική Αντίσταση), and «20th of October», we trace the trajectories of individuals who either went on to participate in the urban guerrilla movements that emerged after the fall of the dictatorship (e.g., Alexandros Giotopoulos, Christos Kassimis) or who consciously chose to end their involvement in armed struggle (as in the case of Nikos Manios). Particular emphasis is placed on the ideological evolvement that occurred during the early period of the post-dictatorship era (Metapolitefsi), revealing that the vast majority of men and women who had participated in the anti-junta resistance distanced themselves from armed violence. At the same time, we conduct a detailed analysis of those circles that continued to believe in the necessity of armed action, examining how these radicalized groups became the founding core of organizations such as «ELA» (Επαναστατικός Λαϊκός Αγώνας) and «17N» (Επαναστατική Οργάνωση 17 Νοέμβρη). We then study the assassinations of Richard Welch, Evangelos Mallios, and Petros Babalis, carried out by the organizations «17 N» and «Jume’78», as characteristic examples of how post-dictatorship armed groups tried to present themselves as the successors of the anti-junta groups. This claim is confirmed in various ways through the proclamations issued after the executions mentioned above, both in terms of the political rationale offered for the actions and the reasoning behind the selection of targets. References to the anti-dictatorial resistance abound in the discourse of armed political violence, with the proclamations of «17 N», the writings of the Antipliroforisi, and the testimonies of Dimitris Koufontinas himself, all underlining the «connection» that this political field claimed with the militant resistance organizations of the dictatorship era. This idea of «connection» served a central purpose: to provide urban guerrilla fighters with a sense of moral justification, as they tried to draw from the symbolic and ethical legacy of the anti-dictatorship movement. By examining the ways in which these two historical fields, (post-dictatorship armed action and the anti-junta struggle), intertwine, we analyze how members of anti-dictatorship organizations came under investigation by the authorities for suspected links to «terrorism». As we explained, such prosecutions were frequent, with activists often targeted both by law enforcement and segments of the press. Finally, we refer to the harsh criticism that was exchanged in many cases between former anti-junta activists and armed political organizations. The most prominent such disputes involved «17N», which frequently clashed in public discourse with figures such as Pepi Rigopoulou and Giorgos Votsis. A significant portion of the protagonists of the anti-dictatorship struggle adopted a highly critical stance towards these armed organizations, believing that they distorted both the symbols and the character of the anti-junta resistance.