Πρόσφυγες: ο ρόλος της κοινωνικής μνήμης στη διαμόρφωση μιας νέας ταυτότητας

Abstract

Η παρούσα έρευνα έχει ως στόχο να αναδείξει τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική μνήμη και τις διαδικασίες της (λήθη και νοσταλγία) και την ταυτότητα. Η βιβλιογραφία έχει αναδείξει αυτή τη σχέση, σύμφωνα με την οποία οι μνήμες –εκούσιες και ακούσιες – διαμορφώνουν την ταυτότητα του ατόμου, αλλά και η ταυτότητα επηρεάζει το τί επιλεγεί να θυμάται το άτομο. Το προσφυγικό είναι ένα κοινωνικό ζήτημα που απασχολεί τα τελευταία χρόνια την ελληνική κοινωνία, λόγω των προσφυγικών ροών στη χώρα έπειτα από τον πόλεμο στη Συρία. Πρόκειται για ένα αντικείμενο που δεν έχει ερευνηθεί στο παρελθόν και, για αυτό το λόγο, ως δείγμα της έρευνας επιλέχθηκαν Σύριοι πρόσφυγες που ζουν στην Αθήνα τα τελευταία χρόνια. Πιο συγκεκριμένα, άνδρες και γυναίκες από τη Συρία κλήθηκαν να απαντήσουν σε ημι-δομημένες συνεντεύξεις, ώστε να αναδειχθεί η σχέση ανάμεσα στη μνήμη και την ταυτότητα που διαμορφώνουν στην Ελλάδα. Ως ερευνητική υπόθεση τέθηκε ότι οι μνήμες των προσφύγων θα συμβάλλουν, αφενός, στη διατήρηση της ταυτότητας που είχαν στη χώρα καταγωγής τους, και αφετέρου, στον εμπλουτισμό της στην ελληνική κοινωνία. Ύστερα από την εφαρμογή της θεματικής ανάλυσης στις συνεντεύξεις, εξήχθησαν συμπεράσματα που ανέδειξαν την επίδραση της μνήμης στον προσφυγικό πληθυσμό και την πλήρη αφομοίωση του στη χώρα σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό.

The purpose of the present study is to elucidate the relationship between social memory and its processes (forgetfulness and nostalgia) and identity. Literature has highlighted this relationship, according to which memories — inaudible and unintentional — shape the identity of the individual, but identity also influences what one chooses to remember. Refugees are a social issue that has been of concern to Greek society in recent years, due to refugee flows in the country after the war in Syria. This is an object that has not been investigated before, and for this reason Syrian refugees living in Athens in recent years have been selected as a sample. Specifically, Syrian men and women were invited to respond to semi-structured interviews in order to highlight the relationship between memory and identity they form in Greece. As a research hypothesis it was assumed that the memories of the refugees would contribute, on the one hand, to maintaining their identity in their country of origin and, on the other hand, to enrich it in Greek society. Following the application of the thematic analysis to the interviews, conclusions were drawn which highlighted the impact of memory on the refugee population and its full assimilation into the country to a lesser or greater extent.